Chuyến đi đảo Phục Sinh của hai điệp viên CIA tung hứng như cặp danh hài: Cảm nhận về 'Wild Horse Nine'

Năm 1973, khi CIA của Mỹ còn thao túng thế giới, đặc vụ kỳ cựu Chris (John Malkovich) cùng Lee (Sam Rockwell), đồng nghiệp kiêm đàn em của ông, lên đường tới đảo Phục Sinh. Tại Chile, nơi họ từng hoạt động, Tổng thống theo chủ nghĩa xã hội Salvador Allende đã nhậm chức năm 1970, nhưng cả hai đều đã biết số phận của ông. Dẫu vậy, chuyện ấy giờ không còn nằm trong tay họ. Chris và Lee dành thời gian trên đảo Phục Sinh, mỗi người ôm một bí mật khó lòng thổ lộ với người kia.

〈Wild Horse Nine〉, phim điện ảnh dài thứ năm của đạo diễn xuất thân từ nghề viết kịch Martin McDonagh, nhẹ nhàng hơn hẳn các tác phẩm trước của ông. Dù vậy, có lẽ cũng khó nói chữ “nhẹ nhàng” có thật phù hợp. Theo lời Chris, CIA đang thao túng khắp nơi trên thế giới. Những việc ấy dĩ nhiên là các chiến dịch diễn ra trong bóng tối, phần lớn nhằm uốn nắn thế giới theo khuôn mẫu “thế giới tự do mà nước Mỹ mong muốn”. Liệu có công bằng khi gọi một bộ phim về những con người như thế là nhẹ nhàng? Đó là điều đáng suy ngẫm.

Tuy nhiên, so với những phim trước như 〈Ba biển quảng cáo ngoài Ebbing, Missouri〉, câu chuyện khởi đầu bằng một vụ cưỡng hiếp và giết người, hay 〈The Banshees of Inisherin〉, nơi một người bạn lâu năm đòi chặt ngón tay mình, chuyến đi của Chris và Lee khiến người xem bật cười từ đầu đến cuối. Chris liên tục đưa ra những phát ngôn kỳ quặc; Lee thì bực bội trước tính khí tùy tiện của ông, song trong thâm tâm vẫn dành cho ông ánh nhìn cảm thông và kính trọng. Tất nhiên, tiếng cười ở đây cũng khá gai góc, đúng chất phim Martin McDonagh. Những câu chửi bắt đầu bằng chữ F là chuyện thường, còn các màn đùa cợt về tình dục có thể khiến người xem hơi khó chịu. Nhưng nhờ lối diễn tỉnh bơ của John Malkovich và Sam Rockwell cùng phần phụ đề đã được tiết chế đôi chút, cảm giác phản cảm không quá lớn.

Nhưng nếu chỉ là một bộ phim xem để cười rồi thôi, 〈Wild Horse Nine〉 hẳn đã không được mời tới Liên hoan phim quốc tế Venice, còn John Malkovich cũng chẳng giành giải Nam diễn viên chính xuất sắc nhất. Không thể nói cụ thể vì tránh tiết lộ nội dung, song 〈Wild Horse Nine〉 lấy một “thuyết âm mưu” quanh sự kiện từng làm rung chuyển lịch sử nước Mỹ làm tiền đề được thừa nhận trong phim. Bằng cách đặt Chris vào vị trí một mắt xích của thuyết âm mưu ấy, bộ phim đẩy cao căng thẳng qua cuộc đấu trí kỳ lạ giữa ông, Lee và MJ (Steve Buscemi), người đứng đầu chi nhánh CIA tại Chile.

Sức hấp dẫn của 〈Wild Horse Nine〉 nằm ở chỗ màn tung hứng khiến khán giả bật cười của Chris và Lee đồng thời che giấu một cuộc đấu tâm lý. Trên đảo Phục Sinh còn giữ vẻ hoang sơ, vắng bóng người ngoài du khách, hai người cư xử như bạn bè ấy đều có mục tiêu riêng cần đạt được. Chuyến đi với những bí mật ngầm ẩn giống như màn đi dây giữa hài kịch và cuộc chiến gián điệp. Trên bản thiết kế là kịch bản xuất sắc của Martin McDonagh, diễn xuất đúng lúc đúng chỗ của các diễn viên đã khiến bộ phim thăng hoa.

Hấp dẫn là thế, 〈Wild Horse Nine〉 đồng thời cũng hết sức mơ hồ. Chính điều đó khiến dư âm bộ phim càng sâu đậm. Hai đặc vụ CIA trên đảo Phục Sinh năm 1973 trông thật lố bịch, nhưng họ đều là những người không từ bất cứ việc gì vì tổ quốc. Họ làm việc bí mật và không được phép lộ diện. Những câu đùa của họ, nhìn theo một cách, cũng giống lời nhạo báng dành cho thế giới. Bộ phim rõ ràng đặt tổ chức CIA cùng sự kiện làm rung chuyển lịch sử (và thuyết âm mưu quanh nó) vào trung tâm, nhưng mặt khác lại như một bức tranh đan xen nỗi buồn khi những đồng nghiệp gắn bó lâu năm chia lìa với niềm ân hận của người lính già từng thao túng thế giới theo ý mình từ trong bóng tối. Như phần lớn tác phẩm hay, 〈Wild Horse Nine〉 là một bộ phim kỳ lạ có thể được diễn giải theo nhiều hướng, tùy khán giả chọn đặt trọng tâm ở đâu. Nếu tập trung vào CIA và thuyết âm mưu, phim có thể được xem là hành trình tìm về nguồn cội của thế giới hôm qua và hôm nay, khi quyền bá chủ nghiêng về một quốc gia nhất định. Còn nếu nhìn qua nhân vật Chris, đây lại là cuộc hồi tưởng đắng đót của một ông già ngoái nhìn đời mình.

Theo nghĩa đó, 〈Wild Horse Nine〉 vừa là một bộ phim giải trí được làm rất tốt, vừa là tác phẩm đáng để nghiền ngẫm. Với vỏn vẹn ba, bốn nhân vật chính, khoảnh khắc bộ phim khơi lên căng thẳng, hay lúc một câu thoại hài hước trước đó trở lại và chạm vào lòng người bằng cảm xúc đậm đặc, đều đem đến niềm thích thú và dư âm khó có thể diễn tả chính xác bằng lời. Ở trung tâm những điều ấy là diễn xuất của John Malkovich và Sam Rockwell, vốn đã được nhắc tới nhiều lần và chắc chắn sẽ còn được nhắc tới ít nhất cho đến mùa Oscar năm sau. Sẽ thật đáng tiếc nếu bỏ qua sự hiện diện tuy nhỏ mà nổi bật của Steve Buscemi và Parker Posey. 〈Wild Horse Nine〉 sẽ ra rạp vào ngày 4 tháng 11 tới.