‘Backrooms’: Có gì ẩn trong mê cung không hồi kết của phim kinh dị A24?

Sau nhiều năm trở thành hiện tượng creepypasta và khơi nguồn cho vô số tác phẩm phái sinh trên Internet, 〈Backrooms〉 nay được đưa lên màn ảnh rộng. Đạo diễn Kane Parsons lấy cảm hứng từ một bức ảnh và bài viết đăng trên diễn đàn 4chan của Mỹ để sản xuất web series của mình vào năm 2022. Tập mở đầu dài 9 phút mang tên 〈Backrooms (found footage)〉 vừa mở rộng văn hoá mạng lên bình diện nghệ thuật, vừa gây chú ý khi đạt tổng cộng 79.31 triệu lượt xem. Bộ phim 〈Backrooms〉 là phiên bản điện ảnh dài của web series đó. Như một biểu hiện tiêu biểu của không gian liminal (loại không gian quen thuộc nhưng trống rỗng về mặt vật lý, gây cảm giác kỳ lạ và xa lạ, hoặc thẩm mỹ mượn bầu không khí của không gian ấy), phim liên tục tạo ra cảm giác vừa thân thuộc vừa lạ lùng cùng nỗi sợ khó định nghĩa. Trên màn ảnh rộng, bộ phim đẩy cảm giác sợ hãi ấy lên mức rõ rệt hơn trong không gian tối của rạp chiếu.

Clark (Chiwetel Ejiofor), chủ một cửa hàng đồ nội thất vắng khách, sau những xung đột với vợ đã bắt đầu đi điều trị tâm lý. Việc vợ bỏ đi là tác nhân kích hoạt quyết định khiến anh tìm tới trị liệu, nhưng đó không phải tất cả. Không thể thực hiện ước mơ trở thành kiến trúc sư và phải làm chủ một cửa hàng ở ngoại ô, anh dần mất động lực sống và để những thói quen vô nghĩa chiếm lấy quyền kiểm soát cuộc đời. Mary (Renate Reinsve), nhà trị liệu của Clark, đưa ra lời khuyên và khuyến khích anh khơi lại động lực để thoát khỏi vòng lặp tiêu cực. Tuy nhiên, chính cô cũng không thoát khỏi sang chấn ký ức khi còn bé từng chứng kiến ngôi nhà mình bị phá để phục vụ dự án phát triển ngoại ô. Một ngày, Clark phát hiện một không gian bí ẩn trong cửa hàng đồ nội thất và bước vào. Mary bước vào đó để tìm Clark, người đã biến mất sau khi để lại một tin nhắn.

‘Backrooms’: nơi ác mộng và vô thức giao nhau

Không gian chính của phim, ‘Backrooms’, là một hành lang trống trải vô tận, bao quanh bởi những bức tường vàng dưới ánh đèn huỳnh quang. Clark bị choáng ngợp và cảm thấy một nỗi sợ mơ hồ trước cảnh tượng kỳ quái trước mắt. Những bức tường có độ cao tùy tiện và những cánh cửa vuông nhỏ xuất hiện bất ngờ khiến người xem mất phương hướng, gợi nên cảm giác sợ hãi mơ hồ như đang lạc trong mơ. Đạo diễn Kane Parsons tái hiện nguyên vẹn không gian từ bức ảnh gốc trong tác phẩm của mình. Đồng thời, Backrooms của ông còn là di sản từ ký ức, giấc mơ và vô thức của chính ông.

Khi còn nhỏ, Kane Parsons bị cuốn hút bởi các video GoPro quay những người đi thăm di tích bỏ hoang và cảm nhận được bầu không khí của những nơi đó. Sau này ông say mê những không gian bị bỏ hoang — các ngõ sau của nhà máy, kho, lối thoát hiểm, văn phòng trống, những trung tâm mua sắm bị bỏ hoang — những nơi không còn sử dụng nhưng chưa hoàn toàn biến mất. Ở tuổi thiếu niên, ông từng tự mình tìm đến các phế tích và không gian công nghiệp bỏ hoang. Những ấn tượng trong ký ức và trải nghiệm của ông thấm vào thiết kế không gian hoang vắng và u tịch của Backrooms. Đặc biệt, hình ảnh bể bơi trong Backrooms bắt nguồn từ một cơn ác mộng ông từng gặp. Những hình ảnh này gợi cảm giác siêu thực khi dấu vết quá khứ chồng lên không gian hiện tại.

Backrooms của Kane Parsons cũng là một không gian của chuyển vị và cô đọng, như mở ra một cõi mơ theo quan niệm của Freud. Nhà phân tâm học Freud cho rằng chuyển vị và cô đọng xảy ra trong quá trình những ham muốn vô thức hiện lên trên bề mặt giấc mơ. Cô đọng gom nhiều suy nghĩ, ký ức và biểu tượng tiềm ẩn thành một yếu tố cô đọng; chuyển vị là quá trình chuyển trọng tâm cảm xúc và năng lượng khỏi đối tượng ban đầu liên quan sang một đối tượng không liên quan. Nỗi sợ bị bỏ rơi và cô đơn về bản thể của Clark khi bị vợ bỏ được chuyển vị thành hình ảnh những không gian bỏ hoang và hình ảnh đồ vật nằm bừa bãi không đúng chỗ. Những hình ảnh chuyển vị này biến những vật quen thuộc thành lạ qua sắp đặt kỳ dị, làm chuyển điểm tập trung của nỗi sợ từ mối đe dọa trực tiếp sang sự biến dạng của không gian xung quanh. Ngoài ra, những đồ đạc từng được xếp ngăn nắp trong cửa hàng của Clark được tái cấu trúc thành những khối đống cô đọng bên trong Backrooms. Các thực thể có vẻ mặt biến dạng do nhiều khuôn mặt chồng lên nhau, gọi là 'Still Life', cũng là kết quả của cô đọng. Thông qua chuyển vị và cô đọng, hình ảnh không gian bị biến dạng hội tụ tinh hoa của không gian liminal, khiến những đối tượng quen thuộc trở nên xa lạ.