Vì sao ‘Toy Story 4’, phim bị chấm thấp nhất loạt, vẫn là phần hậu truyện gây ấn tượng với tôi

Sau 7 năm, những người bạn đồ chơi của chúng ta trở lại rạp chiếu. Thương hiệu chủ lực của Pixar Animation Studios và là một trong những biểu tượng của hoạt hình 3D, 〈Toy Story〉 sẽ công chiếu vào ngày 17 tháng 6. Từ phần 2 đến phần 3 mất 11 năm, từ phần 3 đến phần 4 mất 9 năm, và lần này là 7 năm — loạt 〈Toy Story〉 giờ đây được xem là đang phải đối mặt không chỉ với kỳ vọng mà còn với không ít hoài nghi.

Sự hoài nghi là có lý. Khi phần 4 được công bố, phản ứng tương tự đã xuất hiện. Là tác phẩm chủ lực của Pixar nên kỳ vọng rất cao, nhưng đồng thời cũng có nhiều tiếng hỏi “liệu có cần thiết không?”. Lý do chính có hai. Thứ nhất, cái kết của 〈Toy Story 3〉 vốn đã gần như hoàn hảo. Thứ hai, sau này, khi các phần tiếp theo đạt thành tích tốt hơn nhiều, Pixar cũng chuyển hướng nội bộ sang ưu tiên phát triển phần nối tiếp.

Trở lại sau 9 năm, 〈Toy Story 4〉 nhận được phản hồi tích cực. Doanh thu phòng vé vượt mốc 1 tỷ đô la. Tuy nhiên, nhìn lại các đánh giá hiện nay, có thể thấy phản ứng dành cho phim thực ra khá lưng chừng. Nhiều người hài lòng, nhưng cũng có không ít ý kiến chỉ ra điểm yếu. Nguyên nhân phần lớn xuất phát từ việc phần 3 được ca ngợi là “bộ ba hay nhất từng có” và đã khép lại câu chuyện một cách gọn gàng. Phần 3 đã cân bằng được tầm quan trọng của các nhân vật chính và đồng thời ghi dấu chấm hết cho hành trình của Woody và Andy, nên một câu chuyện chỉ xoay quanh Woody được nhiều người cho là thừa.

Chính vì vậy, từ khâu ý tưởng phần 4 đã mang tính thách thức, và tác phẩm thực tế còn mang tính cấp tiến hơn. Trước hết, những món đồ chơi vốn dẫn dắt series rút về hậu cảnh. Thay vì tiếp tục đi theo nhóm bạn đồ chơi từng hiện lên như một đội ngũ xuyên suốt ba phần đầu, câu chuyện được tổ chức lại xoay quanh Woody. Dù vẫn là nhân vật chính, Woody bị đặt vào thế bất lợi, gần như bị đẩy vào thân phận đồ chơi cũ xếp ở phòng sau. Tình cờ, anh gặp lại Bo tại một cửa hàng đồ cổ — người bạn cũ, hay cũng có thể là một mối tình cũ — và rồi cuối cùng anh không quay lại với chủ nhân Bonnie mà ở lại trong khu vui chơi. Thiết lập này khác biệt rõ rệt so với phần 3, vốn khép lại theo nhịp khoảng trống thời gian thực giữa các phần: những món đồ chơi đã gặp một chủ nhân mới và tìm lại được sức sống.

Với khán giả đã xem series như một câu chuyện về băng nhóm đồ chơi, phần 4 khiến nhiều người không thoải mái. Quyết định của Woody đã làm lung lay nền tảng của series. Bo có đáng để Woody rời bỏ Bonnie? Có đáng để bỏ đồng đội vì Bo? Khi đặt câu hỏi như vậy, câu trả lời nhiều người chỉ có thể thốt lên “chưa chắc”.

Ngược lại, tôi (và những khán giả có gu tương tự) lại cho rằng đó chính là sức hấp dẫn của 〈Toy Story 4〉. Bộ phim không còn đơn thuần là câu chuyện về đồ chơi. Đồ chơi có một mục đích rõ ràng: chúng tồn tại như tài sản của ai đó; chủ nhân chính là lý do tồn tại của đồ chơi. Dù trong vũ trụ 〈Toy Story〉 đồ chơi có ý thức và có thể hành động, cuối cùng chúng vẫn bị ràng buộc vào Andy hay Bonnie. Trước đây, các cuộc phiêu lưu được kể là để đồ chơi được yêu thương bởi Andy hoặc được trở về với Andy. Ở phần 4, khi Woody không nhận được tình cảm từ Bonnie, anh cũng trải qua sự co cụm về mặt tinh thần.

Nhưng phần 4 đã cắt đứt sự phụ thuộc đó. Woody bỏ lại mọi thứ để theo đuổi hạnh phúc và niềm vui cho riêng mình. Quan trọng hơn, anh từ bỏ thân phận tồn tại như vật sở hữu của ai đó. Ở 〈Toy Story 4〉 có thể đọc thấy dấu ấn của triết lý cấp tiến nhất trong lịch sử nhân loại — triết học của Nietzsche. Tôi không phải chuyên gia để giải thích tường tận Nietzsche, nhưng có thể thấy lý do ông bị coi là “nhà triết học nguy hiểm” qua quyết định của Woody. Trung tâm triết lý của Nietzsche là khái niệm Übermensch: con người cắt đứt mọi chuẩn mực và kỷ luật cũ để tự mình làm chủ cuộc sống của mình. Nietzsche cho rằng việc từ bỏ những đạo đức, kỷ luật và sứ mệnh được giao cho con người là mục tiêu vĩ đại; chính tư tưởng cấp tiến này khiến ông bị gán nhãn “nhà triết học nguy hiểm”. Việc Woody — vốn sống cả đời như đồ chơi của ai đó — lựa chọn cuộc sống mới, không bị ràng buộc bởi mọi mối quan hệ cũ, cũng chạm tới hình tượng Übermensch mà Nietzsche đề cập.

Thực ra, khi xem 〈Toy Story 4〉, tôi chưa biết nhiều về Nietzsche. Dù vậy, quyết định của Woody — lật đổ quá khứ và đảo ngược bản chất tồn tại — dễ dàng nhận ra. Kịch bản được dàn dựng khéo léo, và vì đã hiểu sâu khía cạnh cảm xúc giữa Woody và Andy ở phần 1–3, người xem có thể nhận ra sự chuyển dịch cơ bản nằm dưới bề mặt câu chuyện.

Vì vậy đối với tôi, 〈Toy Story 4〉 là một phần tiếp theo rất ấn tượng. Đây là một câu chuyện vừa lật ngược diễn trình trước đó, vừa có những yếu tố mâu thuẫn đủ để khiến người ta cảm thông với quyết định ấy. Tôi thậm chí phải thú nhận rằng khi trailer phần 5 được công bố, tôi cảm thấy hơi thất vọng. Dù Woody có trở lại với bạn bè chốc lát, nó vẫn tạo cảm giác như trở về điểm xuất phát so với kết thúc của phần trước.

Dù nói vậy, tôi vẫn là fan trung thành của Pixar như mọi khi và đang mong chờ 〈Toy Story 5〉 chẳng kém gì bất kỳ bộ phim nào trong năm nay. Lòng tôi có thể thổ lộ như vậy vì đã từng yêu toàn bộ series — giống như Andy đã góp phần để Woody có thể đưa ra lựa chọn của mình. Phần 5 sẽ khắc họa những thay đổi của Woody, Buzz, Jessie và các bạn đồ chơi ra sao? Với trái tim rộn ràng, tôi chờ tới ngày công chiếu 17 tháng 6.