‘Cô gái vượt thời gian’ tái phát hành: cuộc gặp định mệnh giữa Mamoru Hosoda, người từng bị Ghibli gạt bỏ, và tác giả Yasutaka Tsutsui

Nếu quay ngược thời gian về một tuần trước để gặp người vừa tỏ tình với mình hôm nay, liệu tình cảm của người đó có còn nguyên vẹn? Biết đâu một tuần trước, người ấy hoàn toàn không quan tâm đến tôi? Tình cảm con người thay đổi từng khoảnh khắc là như vậy. 〈Cô gái vượt thời gian〉 đã tái hiện chủ đề lớn lao, thậm chí có phần tàn nhẫn, là “du hành thời gian” bằng sự trong trẻo của một bộ anime tuổi mới lớn. Makoto là nữ sinh trung học bình thường, sáng nào cũng đi học muộn như thể đó là chuyện thường ngày và liên tục mắc lỗi ở trường. Cô có hai người bạn thân là Kosuke và Chiaki, những “nam thần” khiến người khác ghen tị đến mức chỉ muốn hẹn hò ngay. Một ngày nọ, Makoto tình cờ có được năng lực “time leap”, cho phép cô quay ngược về quá khứ nếu chạy hết sức.

​

Ban đầu còn kinh ngạc, Makoto nhanh chóng thích nghi với năng lực này. Cô quay ngược thời gian để không bị đi học muộn, làm lại bài kiểm tra ngắn đã xem hôm qua hay kéo dài vô tận thời gian ở quán karaoke, tận hưởng đủ loại hồi hộp nhỏ bé trong cuộc sống thường nhật. Thế nhưng, trong một lần cùng Chiaki đạp xe như mọi ngày, cậu bất ngờ tỏ tình: “Cậu hẹn hò với tớ nhé?”. Người bạn khác là Kosuke khi đó cũng đã nhận lời tỏ tình từ các đàn em nữ. Để trấn tĩnh tâm trạng rối bời, Makoto quay ngược thời gian về trước lời tỏ tình, tìm cách xóa mọi chuyện như chưa từng xảy ra. Nhưng càng liên tục quay ngược thời gian, cô càng rơi vào tình trạng hỗn loạn khủng khiếp trong dòng thời gian bị chồng chéo. Hơn nữa, Makoto phát hiện số lần cô có thể quay ngược thời gian cũng bị giới hạn.

​

Trước hết, không thể bỏ qua câu chuyện về nguyên tác. 〈Cô gái vượt thời gian〉 ra mắt từ năm 1965, cách đây hơn nửa thế kỷ. Tại Nhật Bản, tác phẩm được xem là kinh điển của dòng truyện du hành thời gian và nhiều lần được chuyển thể, làm lại dưới dạng phim truyền hình, điện ảnh, truyện tranh... Tác giả Yasutaka Tsutsui là một trong những nhà văn khoa học viễn tưởng tiêu biểu của Nhật Bản, từng hoạt động trong tạp chí dành cho người hâm mộ khoa học viễn tưởng “NULL”. Ông thường được nhắc đến cùng Sakyo Komatsu, nổi tiếng với 〈Nhật Bản chìm〉, và cố nhà văn Shinichi Hoshi, người được gọi là một trong những lão thành của giới khoa học viễn tưởng Nhật Bản, như ba bậc thầy lớn của văn học khoa học viễn tưởng nước này. Tại Hàn Quốc, ngoài 「Cuộc nổi loạn của giáo sư Tadano」, tuyển tập truyện ngắn khoa học viễn tưởng 「Cá heo nuốt chửng hòn đảo」 từng được xuất bản, sau đó tái bản dưới tên 「Vườn thú loài người」 nhưng hiện đã ngừng phát hành. Hai bộ truyện tranh dựa trên nguyên tác của ông là 「Nanase」 và 「Cô gái vượt thời gian」 cũng từng được xuất bản.

Sinh năm 1934, Yasutaka Tsutsui vẫn hoạt động năng nổ sau những năm 1990. Ông xuất hiện trong 〈Cặp song sinh〉 (1999) của đạo diễn Shinya Tsukamoto với vai người cha có thể xem là hiện thân của cái ác, đồng thời lồng tiếng cho ông lão Nippori trong 〈Đồng cỏ vàng〉 (2000) của đạo diễn Isshin Inudo. Điều thú vị là ông vừa là tác giả nguyên tác vừa tham gia diễn xuất trong 〈Mọi nơi trừ Nhật Bản đều chìm〉 (2006), bộ phim gây chú ý kỳ lạ ở phía đối lập với 〈Nhật Bản chìm〉 (2006). Năm 1973, khi tiểu thuyết 「Nhật Bản chìm」 của Sakyo Komatsu trở thành sách bán chạy, trong một bữa rượu chúc mừng, Shinichi Hoshi khi ngà say đã nói “mọi nơi trừ Nhật Bản đều chìm”. Tsutsui ngồi bên cạnh lấy câu nói đó làm cảm hứng, xin phép Hoshi và Komatsu rồi viết truyện ngắn mang tên 「Mọi nơi trừ Nhật Bản đều chìm」. Đây quả là một giai thoại hiếm có, khi ba cây đại thụ của tiểu thuyết khoa học viễn tưởng Nhật Bản cùng hội tụ trong một tác phẩm. Tuy nhiên, ông cũng từng gây tranh cãi lớn khi buông những lời lẽ không thể chấp nhận về tượng các cô gái bị ép làm nô lệ tình dục. Dù nhanh chóng xóa bài đăng gây tranh cãi trên mạng xã hội, thời điểm đó, nhiều hiệu sách tại Hàn Quốc đã yêu cầu ngừng bán toàn bộ tác phẩm của ông, trong đó có 「Cô gái vượt thời gian」. Trên thực tế, ông từng là một trong những người chỉ trích phe cánh hữu Nhật Bản thiếu nhận thức lịch sử, nhưng sự việc này khiến ông bị gắn nhãn “bài Hàn”.

​

Giới phê bình còn nhiều ý kiến khác nhau về việc có nên gọi Yasutaka Tsutsui là nhà văn khoa học viễn tưởng hay không. Dù vậy, rõ ràng ông đã giữ một vị trí quan trọng trong phương thức biểu đạt của văn học đương đại Nhật Bản, vượt ra ngoài phạm vi thể loại khoa học viễn tưởng. Ông nổi tiếng với lối hành văn phóng khoáng, tràn ngập trí tưởng tượng kỳ quặc và những lời châm biếm cay độc. Nhiều truyện ngắn trong 「Cá heo nuốt chửng hòn đảo」 là những tác phẩm đáng chú ý, cho thấy khuynh hướng sáng tác giai đoạn sau của ông. 「Phản xạ có điều kiện」 kể về một nhà văn được ghép tim chó và dạ dày lợn sau tai nạn giao thông, rồi than thở rằng mình là “vườn thú loài người”. 「Chủ nghĩa bạo dâm」 đưa vào câu chuyện một nữ người máy lập dị, không phải kiểu android nữ dịu dàng và tao nhã mà là một cỗ máy vì vốn là android nên có thể bị đối xử thô bạo hay đập phá tùy ý. Còn 「Bất mãn nhu cầu」 khăng khăng cho rằng “đàn ông thà cứ ngoại tình và lang thang bên ngoài còn hơn”. Khác với nhiều nhà văn khác, càng về giai đoạn sau, những lời lẽ cay độc của ông càng đậm nét.

​

Có hai lý do khiến bài viết phải dành khá nhiều thời lượng để nói về ông. Thứ nhất, 「Cô gái vượt thời gian」 là một tác phẩm thanh lịch, mềm mại và hầu như không có những lời châm biếm cay độc vốn đặc trưng cho phong cách sáng tác nói chung của ông. Những độc giả từng tiếp xúc với các tác phẩm của ông đã được xuất bản tại Hàn Quốc có lẽ sẽ thấy một khía cạnh khác của nhà văn, như thể đang thực hiện chuyến “du hành thời gian” qua chất liệu của tác phẩm. Thứ hai, hãy quan sát cách trí tưởng tượng trong quá khứ của ông được hiện thực hóa ở hiện tại. Những phê phán truyền thông, vấn đề cấy ghép nội tạng và các miêu tả thường xuyên về tình dục cùng ham muốn trong tác phẩm của ông đều vô cùng độc đáo, thậm chí đi trước thời đại. Nhưng vì quá tiên phong, nhiều chi tiết nay lại có vẻ hơi lỗi thời nếu nhìn từ hiện tại. 〈Cô gái vượt thời gian〉 là ví dụ tiêu biểu cho thấy truyền thống tiểu thuyết khoa học viễn tưởng Nhật Bản đã gặp gỡ lịch sử anime Nhật Bản như thế nào, bên cạnh những anime khoa học viễn tưởng gần đây mà nguyên tác ngay từ đầu vốn đã là anime tại Nhật Bản.

​

Không dễ tìm thấy kiểu hài hước gai góc đặc trưng của Yasutaka Tsutsui trong 「Cô gái vượt thời gian」. Phiên bản 〈Cô gái vượt thời gian〉 đầu tiên được sản xuất dưới dạng anime không chuyển thể nguyên tác một cách nguyên xi, mà được cải biên thành câu chuyện của thế hệ mới. Điều này hoàn toàn có thể dự đoán nếu xét việc đạo diễn Mamoru Hosoda trước đó từng chỉ đạo 〈Digimon Adventure〉 (2000) và 〈One Piece: Nam tước Omatsuri và hòn đảo bí mật〉 (2005). Hơn nữa, khác với các phim điện ảnh thuộc những loạt phim khác, 〈One Piece: Nam tước Omatsuri và hòn đảo bí mật〉 ít giữ nguyên thiết lập của nguyên tác và được đánh giá là tác phẩm giàu cảm xúc nhất trong loạt phim. Nhìn từ đó, có thể hiểu nhanh hơn cách Hosoda biến đổi 〈Cô gái vượt thời gian〉 theo phong cách riêng. Có lẽ vì khi thực hiện bộ phim, bản thân đạo diễn đã gần 40 tuổi và tác phẩm mang không khí hoài niệm về nguyên tác thuở trước, nên nhân vật chính của nguyên tác thậm chí xuất hiện dưới hình dạng người phụ nữ 35 tuổi, làm nghề phục chế tác phẩm nghệ thuật và là dì của Makoto. Với những người hâm mộ mang trong mình nỗi hoài niệm về nguyên tác, đây hẳn là khoảnh khắc mãn nguyện nhất.

​

Ngoài ra, 〈Cô gái vượt thời gian〉 cũng tự nhiên gợi nhớ đến nhiều tác phẩm của Studio Ghibli với các nhân vật nữ chính. Xét ở khía cạnh là một anime về quá trình trưởng thành, tác phẩm gần gũi nhất có lẽ là 〈Lời thì thầm của trái tim〉 (1995) do Yoshifumi Kondo đạo diễn. Những bộ phim do Hayao Miyazaki trực tiếp chỉ đạo như 〈Vùng đất linh hồn〉 (2001) và 〈Lâu đài bay của pháp sư Howl〉 (2004) cũng nằm trong mạch liên tưởng đó. Mamoru Hosoda rời Toei Animation vào năm 2005 để trở thành đạo diễn tự do. Ông từng phụ trách sản xuất 〈Lâu đài bay của pháp sư Howl〉, nhưng đáng tiếc phải rút lui giữa chừng khi phía Ghibli gọi Hayao Miyazaki trở lại. Với 〈Cô gái vượt thời gian〉, Hosoda đã có màn trở lại ngoạn mục.