‘Hope’ và niềm tin hoang tưởng trong xã hội Hàn Quốc qua góc nhìn của Na Hong-jin (1)

Ngay từ trailer, 〈Hope〉 đã ra dấu hình ảnh người ngoài hành tinh, gợi ý một cuộc chạm trán trực diện giữa con người và kẻ khác. Tuy nhiên, đạo diễn Na Hong-jin chỉ để sinh vật ngoài hành tinh xuất hiện sau hơn 50 phút đầu của phim, và ông không giải thích nguồn gốc sinh vật ấy trong phần đầu. Cảng Hopo — không gian mơ hồ nơi các yếu tố khác biệt tụ hội — cũng không được bối cảnh hóa rõ ràng, nhân vật không có lý lịch chi tiết. Na Hong-jin giản lược mọi lời giải thích để hướng máy quay vào cách kể. Những gì ông kể cho khán giả về mặt tự sự là quá trình một chuyện vụn vặt lan rộng vượt khỏi tầm kiểm soát, bắt nguồn từ những lời đồn vu vơ. Khán giả theo dõi quá trình ấy qua góc nhìn của nhân vật chính Beom-seok (Hwang Jung-min). Beom-seok không nắm được toàn cục sự việc và liên tục nhầm lẫn cả vị trí của sinh vật ngoài hành tinh. Bộ phim không vội giải đáp thân phận sinh vật mà buộc khán giả lần theo những ngộ nhận của Beom-seok. Chính lựa chọn kể chuyện đó hé lộ chủ đề xuyên suốt trong điện ảnh Na Hong-jin: niềm tin và sự nhận lầm. Từ đây đặt ra hai câu hỏi: tại sao Na Hong-jin đặt hành trình truy tìm sinh vật ngoài hành tinh dưới góc nhìn bị giới hạn của Beom-seok, và vì sao Beom-seok liên tục nhầm vị trí sinh vật? Câu trả lời trở nên rõ hơn nếu đặt chủ đề niềm tin và sai lầm lặp lại trong hai phim của Na Hong-jin — từ 〈Gokseong〉 đến 〈Hope〉.

Trước hết hãy xem điểm khởi đầu của cả hai phim. 〈Gokseong〉 và 〈Hope〉 đều bắt đầu bằng việc truyền miệng những lời đồn. Trong 〈Gokseong〉, sau khi xảy ra một vụ chết người ở làng, Jong-gu (Kwak Do-won) nghe được tin từ đồng nghiệp cảnh sát về một người lạ người Nhật (Jun Kunimura). Ban đầu Jong-gu không tin, nhưng dần dần anh liên hệ các sự việc xảy ra ở làng với tin đồn và bắt đầu nghi ngờ sự hiện diện của người lạ đó. Ở 〈Hope〉, Beom-seok nhận được báo cáo về một con bò chết được tìm thấy với lý do không rõ và có mặt tại hiện trường; ở đó anh nghe thấy lời đồn về một con hổ từ Siberia. Trong cả hai phim, lời đồn đều hướng tới một thực thể bên ngoài — một khác biệt đến từ ngoài cộng đồng khép kín — và quy kết cái chết không rõ nguyên nhân cho một kẻ khác. Jong-gu và Beom-seok đều tiếp nhận các lời đồn ấy thiếu phê phán. Niềm tin và nghi ngờ khởi nguồn từ những lời đồn vu vơ và suy đoán vô căn cứ ấy theo thời gian vững chắc hơn, biến thành sự khẳng định và cuối cùng dẫn tới thảm họa. Tuy nhiên, quá trình xác minh tính đúng-sai của lời đồn ở hai phim diễn biến khác nhau.

〈Gokseong〉 đặt câu hỏi: “Chúng ta nên tin điều gì?” Jong-gu cố phân biệt xem người lạ là hồn ma muốn hại con gái anh hay chỉ là một người vô tội. Khi sự nghi ngờ của Jong-gu bị khuếch đại, Il-gwang (Hwang Jung-min) và Mu-myeong (Chun Woo-hee) đưa cho anh những thông tin mâu thuẫn. Vào cuối phim, Il-gwang khẳng định Mu-myeong là nguyên nhân của mọi chuyện, trong khi Mu-myeong lại nói điều ngược lại, khiến Jong-gu rơi vào bối rối. Ở đây niềm tin của Jong-gu gắn trực tiếp với sinh tử gia đình. Cuối cùng Jong-gu tin lời Il-gwang và trở về nhà, nơi anh đối mặt với thảm kịch. Kết thúc như vậy dường như dẫn tới kết luận rằng người lạ thực sự là một hồn ma (theo quan điểm của phó tế Công giáo trong phim, Yang Yi-sam do Kim Do-yoon thủ vai, thì là một ác quỷ). Tuy nhiên khán giả theo dõi tiến trình sự việc qua góc nhìn của Jong-gu khó chấp nhận kết luận đó ngay; họ cũng thu thập thông tin như Jong-gu và cùng tồn tại các giả thuyết mâu thuẫn khi xem phim. Trên thực tế, kết thúc của 〈Gokseong〉 cũng có thể được đọc như giả thuyết rằng niềm tin vội vã của Jong-gu và người dân Gokseong đã tự hiện thực hóa. Trong 〈Gokseong〉, lời đồn là phương thức sai lầm để hiểu kẻ khác không rõ. Tin đồn mà Jong-gu nghe đã thực sự dẫn tới những gì xảy ra trong phim; quá trình ấy là sự hiện thực hóa niềm tin vội vã về kẻ khác. Không phải một sự thật khách quan mà chính niềm tin chủ quan chi phối thực tại của chúng ta. Người lạ nói với phó tế Yang Yi-sam, người tới để xác minh bản chất của anh ta: “Dù ta có nói mình là ai bằng miệng thế nào, thì suy nghĩ của anh cũng không thay đổi đâu. Anh tới để xác nhận nghi ngờ rằng ta là ác quỷ.” Sau đó, Na Hong-jin cho thấy hình ảnh người lạ hiện thành hình dạng của ác quỷ, nhằm nhấn rằng chúng ta biến niềm tin thành hiện thực bằng cách tin vào điều mình muốn tin, bất chấp thực tế. Ở 〈Gokseong〉 kẻ khác được tái hiện như một thực thể siêu nhiên; ở 〈Hope〉 là một sinh vật ngoài vũ trụ. Qua đó, Na Hong-jin phê phán cách nhìn phiến diện: vội vàng quy chụp và kết luận về kẻ khác.

Đặt vấn đề của 〈Gokseong〉 vào đối chiếu, có thể nhìn lại phần mở đầu của 〈Hope〉. Beom-seok đến hiện trường con bò chết và nghe lời một thợ săn đồng nghiệp của Seong-gi (Jo In-sung). Ban đầu anh không tin ngay mà còn đặt nghi vấn hợp lý: liệu một con hổ có thể tới đây “tránh mìn và hàng rào sắt” hay không. Nhưng Seong-gi và những thợ săn đi cùng đều nói lời ông Haesul không thể sai, khiến anh lúng túng. Beom-seok tự hỏi tại sao dân làng ai cũng biết tin đồn trong khi anh lần đầu nghe, rồi anh chấp nhận tin đồn và bắt đầu truy tìm con hổ. Ngay khi Beom-seok khởi hành truy tìm, liên tiếp có báo cáo về sự xuất hiện một thực thể không rõ, và cảng Hopo nhanh chóng rơi vào hỗn loạn. Như vậy, trong 〈Hope〉 niềm tin sai lệch được đặt lên trước việc tìm hiểu bản chất của một sự kiện mơ hồ. Có thể nói phần đầu của 〈Hope〉 mô tả quá trình một người bình thường, chưa bị định kiến sâu sắc, tiếp nhận một niềm tin sai và đi tới thảm họa. Vì niềm tin lệch lạc chưa ăn sâu, Beom-seok khác với những nhân vật khác ở chỗ anh nhầm vị trí của sinh vật ngoài hành tinh. Việc Beom-seok liên tục nhận nhầm vị trí của sinh vật ngoài hành tinh phản chiếu trạng thái dò dẫm khi con người không thể nắm chắc đâu là sự thật. Trong hành trình tìm kiếm sinh vật ngoài hành tinh, những gì Beom-seok nhìn thấy, nghe và cảm nhận đều là vô số mảnh thông tin mà người ta gặp khi truy tìm sự thật. Nhịp điệu dồn dập các sự kiện của phim không cho Beom-seok thời gian đánh giá thông tin một cách lý trí. Điều này gợi nhớ thực tế hiện nay, nơi thông tin bị gia tốc và bão hòa. Có vẻ Na Hong-jin muốn nói rằng trong bối cảnh thông tin tràn ngập như hiện nay, việc tìm ra sự thật còn khó hơn trước.

▶ Bài viết về 〈Hope〉 sẽ được tiếp tục ở phần 2.