Tiếng nói đoàn kết vang lên vượt qua định kiến: Về Shin Suk-ok trong “Horumon”

Tháng 11 năm 2026, khán giả sẽ có dịp gặp gỡ một nhân vật lớn trên màn ảnh rộng. Đó là qua 〈Horumon〉, bộ phim từng đến với khán giả Hàn Quốc tại Liên hoan phim quốc tế Jeonju lần thứ 26 năm 2025. Phim tài liệu 〈Horumon〉 khắc họa Shin Suk-ok, người gốc Triều Tiên thế hệ thứ ba tại Nhật Bản và là nhà hoạt động nhân quyền. Giữa những định kiến đối với người Hàn Quốc sống tại Nhật Bản, Shin Suk-ok đã gặt hái thành công trên cả con đường kinh doanh lẫn hoạt động nhân quyền, tạo tiếng vang lớn trong xã hội Nhật Bản thời bấy giờ. Trước khi 〈Horumon〉 ra mắt, hãy cùng nhìn lại ngắn gọn chặng đường bà đã đi qua.

Trước hết, hiểu ý nghĩa nhan đề 〈Horumon〉 sẽ giúp ích cho việc thưởng thức bộ phim. “Horumon” trong tiếng Nhật có nghĩa là “món nội tạng”; nguồn gốc của món ăn này thường được cho là gắn với người Triều Tiên tại Nhật Bản, hay “Zainichi”. Không phải trước đó Nhật Bản không có món nội tạng, nhưng món lòng nướng, nội tạng nướng mang tên “horumon” bắt đầu được biết đến rộng rãi khi những người Triều Tiên sang Nhật thời ấy mua nội tạng lợn với giá rẻ ở chợ đen vì ít người ăn, rồi đưa vào thực đơn các quán yakiniku. Nói cách khác, ngay từ nhan đề, 〈Horumon〉 đã cho thấy đây không đơn thuần là câu chuyện cuộc đời Shin Suk-ok: câu chuyện của bà bắt đầu từ cộng đồng Zainichi từng bị gạt ra bên lề bởi định kiến.

Sinh năm 1959 trong hoàn cảnh ấy, Shin Suk-ok đã chứng tỏ năng lực của mình từ trước khi cất tiếng nói với tư cách nhà hoạt động nhân quyền vào thập niên 1990. Vào thời cơ hội dành cho người Zainichi còn ít ỏi vì định kiến xã hội, bà từng làm việc tại một công ty quảng cáo, rồi gây dựng vị thế với vai trò chuyên gia tư vấn phát triển nhân lực và doanh nhân điều hành công ty đào tạo cho doanh nghiệp. Từ thập niên 1990, bà bắt đầu lên tiếng về vấn đề nhân quyền của người gốc Triều Tiên tại Nhật Bản và phụ nữ, trong đó có vấn đề “phụ nữ mua vui” cho quân đội Nhật Bản, cũng như quyền của nhiều nhóm thiểu số và người yếu thế trong xã hội, từ người dân Okinawa, dân tộc Ainu đến người khuyết tật và người tị nạn. Bà từ đó trở thành nhân vật được xã hội Nhật Bản chú ý.

Đặc biệt, điều góp phần lớn nhất khiến bà vẫn được nhắc đến cho tới nay là một chương trình tranh luận mà bà tham gia với tư cách khách mời bình luận. Trong đoạn chương trình phát sóng vào thập niên 1990, trước một nhân vật cực hữu Nhật Bản nói rằng “Chẳng phải các vị muốn giải quyết (vấn đề phụ nữ mua vui) bằng tiền hay sao?”, Shin Suk-ok đáp rằng “Con người có phẩm giá”, đồng thời nói: “Không muốn xin lỗi mà vẫn cố xin lỗi thì trông thật giả dối”, kêu gọi Nhật Bản đưa ra lời xin lỗi chân thành. Suốt cuộc trao đổi, bà không một lần cao giọng hay mất bình tĩnh, mà lần lượt bác bỏ thái độ của người tranh luận cực hữu. Cho tới nay, đoạn video vẫn tiếp tục được nhắc đến trên nhiều nền tảng ở cả Hàn Quốc và Nhật Bản.

Trên hành trình tiếp tục hoạt động vì quyền công dân và quyền con người, Shin Suk-ok luôn nhận được cả sự vinh danh lẫn những lời đe dọa. Bà được trao “Giải thưởng Nghiên cứu tự trị” của Nhật Bản năm 2000 nhờ các hoạt động liên quan đến đa văn hóa, đa sắc tộc; “Giải thưởng Nhân quyền chống quyền lực Tada Yoko” năm 2003; và “Giải thưởng Người phụ nữ của năm Avon” năm 2013, dành cho phụ nữ có đóng góp cho xã hội. Năm nay, 2026, bà còn nhận “Giải thưởng Kim Bok-dong”, mang tên một nạn nhân của chế độ “phụ nữ mua vui” cho quân đội Nhật Bản, ghi nhận những đóng góp của bà trong việc cất tiếng nói đoàn kết vì người yếu thế và các nhóm thiểu số. Từng sát cánh ủng hộ Song Shin-do, nạn nhân của chế độ “phụ nữ mua vui” cho quân đội Nhật Bản đã kiện chính phủ Nhật Bản, và đưa vấn đề của bà thành một nội dung đấu tranh cụ thể, Shin Suk-ok một lần nữa thể hiện quyết tâm đoàn kết khi nói đây là “giải thưởng tôi nhận cùng rất nhiều người đã ủng hộ tôi và sát cánh với Song Shin-do”.

Mặt khác, chương trình 〈News Joshi〉 phát sóng tại Nhật Bản từng đưa ra những lập luận một chiều nhằm vào Shin Suk-ok liên quan đến phong trào hòa bình ở Okinawa. Sau chương trình, bà phải chịu đựng những lời đe dọa nhắm vào gia đình và hành vi đeo bám. Cuối cùng, vì lý do an toàn, bà phải tạm rời Nhật Bản sang Đức. Bà cũng thắng kiện nhà sản xuất chương trình DHC Television và được tòa tuyên bồi thường 5,5 triệu yen vì hành vi phỉ báng.

Như 〈Horumon〉 cho thấy, cuộc đấu tranh của Shin Suk-ok không chỉ dành cho riêng bà. Trong lịch sử ba thế hệ phụ nữ, từ bà ngoại Lee Baek-ran đến mẹ bà là Keiko rồi đến bà, sự phân biệt đối xử và gạt bỏ khỏi xã hội vẫn luôn tiếp diễn. Vì thế, chính Shin Suk-ok cũng thường nói: “Cuộc đấu tranh thực sự bắt đầu từ bây giờ”. Với bà, đấu tranh là hành động cần thiết để bảo vệ quyền được sống đúng với bản thân và xây dựng một xã hội không còn gạt những người bị phân biệt đối xử ra bên lề. Bà cũng đã xuất bản nhiều cuốn sách ghi lại trải nghiệm tại các phong trào xã hội ấy. Đáng tiếc, tất cả đều đã ngừng phát hành tại Hàn Quốc. Trong số các tác phẩm của bà có 「Cuộc đời người phụ nữ thực sự bắt đầu ở tuổi bốn mươi」, 「Ngợi ca kẻ ác」, 「Zainichi, về câu hỏi bạn thuộc phía nào」 và 「Cách nổi giận」. “Bởi nếu không đấu tranh, sẽ chẳng ai đòi lại quyền lợi cho tôi.”