[Phỏng vấn] Đạo diễn Ahn Jae-hoon: 'Để tạo nên bầu trời và mặt nước đẹp, tôi chỉ nhìn vào nước và bầu trời trong các danh họa'

Tác phẩm hoạt hình 〈Agami〉, chuyển thể từ tiểu thuyết 『Agami』 của nhà văn Koo Byung-mo, là tác phẩm mới của đạo diễn Ahn Jae-hoon, người được biết đến với phong cách vẽ trữ tình qua các phim trước như 〈Giấc mơ những ngày quý giá (Sojunghan Nal-ui Kkum)〉 (2011), 〈Memilkkot, Ngày may mắn và Bom Bom (Memilkkot, Unsu Joheun Nal, Geurigo Bombom)〉 (2014) và 〈Munyeodo (Munyeodo)〉 (2021). Tác phẩm ra mắt lần đầu tại Liên hoan Phim Hoạt hình Quốc tế Annecy 2024, nhận phản hồi tích cực và hiện đang được phát hành bản lồng tiếng có sự tham gia của các diễn viên Jung Hae-in, Kang Ha-neul, Lee Chung-ah và Yoo Jae-myung. Tại studio 'Thiền Bằng Bút Chì (Yeonpilro Myeongsanghagi)', chúng tôi đã có buổi trao đổi với đạo diễn Ahn Jae-hoon về 〈Agami〉.

Tôi tò mò về quá trình từ khi nhân viên studio giới thiệu tiểu thuyết của Koo Byung-mo đến khi các anh quyết định sản xuất và chuyển thể thành phim.

Trước 〈Agami〉, tôi có làm một dự án khác mang tên 〈Salaroum: Cheonnyeon-ui Donghaeng〉 mà chưa phát hành. Khi hoàn tất dự án đó, tôi nhận thấy môi trường sản xuất và hệ thống rạp chiếu đã thay đổi nhiều, sức lực cá nhân cũng suy giảm, nên tôi có nhiều trăn trở. Tôi đã có quãng thời gian làm việc rất quý giá với ê-kíp khi đó. Tôi không dám dễ dãi gọi đó là tác phẩm cuối, nhưng từng nghĩ nếu khép lại cùng những người đó thì cũng là một kết thúc dễ chấp nhận. Lúc ấy một thành viên trong ê-kíp đã khuyên tôi đọc tiểu thuyết của Koo Byung-mo, 『Agami』. Đó là một tác phẩm khiến tôi nhìn lại cuộc sống mình và thu được điều gì đó; dù nội dung hoàn toàn khác với đời tôi, tôi thấy rất thích. Sau khi đọc xong, như một câu đùa, chúng tôi nói rằng sẽ hay nếu làm tác phẩm này thành phim hoạt hình. Dần dần tôi nghĩ rằng có lẽ chúng tôi có thể chữa lành những vết thương do mình gây ra và những vết thương người khác gây ra cho mình thông qua tác phẩm này.

Khác biệt rõ nhất so với nguyên tác có lẽ là bối cảnh được đặt ở Pháp. Các phim trước của anh thường lấy Hàn Quốc thời quá khứ hoặc dựa trên văn học Hàn, nên sự khác biệt lần này càng nổi bật.

Các câu chữ của Koo Byung-mo thật đáng kinh ngạc. Tính từ, danh từ, động từ ông dùng để diễn đạt một tình huống đều rất tinh tế, nên ngay từ đầu tôi đã có nền tảng để suy nghĩ cách chuyển những câu chữ đó thành nhân vật, bối cảnh, đồ vật trong hoạt hình. Vấn đề cốt lõi là đó là câu chữ trong một tiểu thuyết. Những nỗi đau, dấu vết của nghèo khó trong cộng đồng địa phương Hàn Quốc mà nguyên tác mô tả khiến tôi nghĩ mình có thể vẽ được rất ổn, nhưng trong lòng vẫn thấy có gì đó không khớp. Tôi lo rằng khi vẽ nghèo khó trong hoạt hình nó sẽ dừng lại ở mức đối tượng hóa, nên cố gắng giữ trọng tâm câu chuyện đồng thời thêm vào những yếu tố huyền ảo. Tôi nghĩ rằng tốt hơn nếu đặt bối cảnh ở một Hàn Quốc không phân định thời đại. Người hoạt hình Nhật rất giỏi vẽ châu Âu, và trong khi tự hỏi nếu mình vẽ châu Âu sẽ ra sao, tôi chuyển hẳn bối cảnh sang Pháp. Khi bắt đầu làm 〈Agami〉 vào thời kỳ COVID, tôi không thể trực tiếp đi khảo sát, nên đã thuê những người đi du học ngành điện ảnh chụp ảnh phong cảnh và gửi cho chúng tôi.

Tôi cảm giác phong cách bối cảnh Paris trong phim rất sống động nên cứ ngỡ anh đã tới tận nơi để thực địa.

Chắc nếu đến tận nơi có thể còn có những phát hiện khác. Tất cả những người gửi ảnh đều học điện ảnh nên mỗi người có cách nhìn riêng rất hay, và tôi nghĩ tốt khi vẽ đúng không gian mà họ cảm thấy đẹp. Có người chụp phòng trọ của họ rồi gửi, và chủ quán cà phê nơi Kang Ha và Hae-ryu gặp gỡ muốn xem tác phẩm nên chúng tôi gửi bản xem tác phẩm cho họ. Khi họ xem xong, chủ quán cảm ơn vì đã chọn quán của họ trong một phim tuyệt vời từ một studio xuất sắc và còn gửi thư cảm ơn nữa.

Không giống như tiểu thuyết bắt đầu bằng lời của Hae-ryu, phim mở đầu bằng cảnh Gon và người cha rơi xuống nước. Cảm giác bị hút thẳng vào thế giới của cái chết khiến thế giới quan phim trông phù hợp hơn.

Phiên bản công chiếu tại liên hoan có đoạn rơi xuống nước ở cuối phim. Lúc đầu chúng tôi còn tính không cho cảnh đó vào. Tôi cũng không thể chấp nhận chuyện cha mẹ nắm quyền sinh sát của một đứa trẻ rồi tự tử, nên từng thấy rất khó khi nghĩ đến việc đưa cảnh ấy vào phim; nhưng rốt cuộc chỉ khi có cảnh đó thì câu chuyện mới đứng vững. Ban đầu tôi định dồn cảnh đó về cuối để kết thúc, nhưng khi hoàn thiện bản phát hành và tiếp thu ý kiến của nhà phát hành cùng ê-kíp, chúng tôi quyết định chuyển nó lên phần mở đầu. Chúng tôi cũng đã đầu tư công phu để vẽ đẹp cây i-pap (i-pap namu) như trong đoạn miêu tả ở nguyên tác.

Điểm khác biệt so với nguyên tác là gì?

Như đã nói, điểm lớn nhất là đặt bối cảnh ở Pháp, phần còn lại là cố gắng giữ nguyên tinh thần nguyên tác trong thời lượng 104 phút. Câu nói “người ta trưng bày hạnh phúc” trước đây trong nguyên tác năm 2011 là “người ta trưng bày bất hạnh”. Nhưng bây giờ là thời đại Instagram, người ta trưng bày hạnh phúc, nên khi đổi câu nói như vậy, việc trưng bày hạnh phúc nghe lại buồn hơn trưng bày bất hạnh. Chúng tôi cố gắng làm nổi rõ hơn tuyến truyện của I-nyeong để tạo chiều sâu cho nhân vật. Nhân vật I-nyeong trong phim có chiều sâu hơn so với nguyên tác và chúng tôi làm rõ hơn hành trình của anh ấy.

Trên đường tới phỏng vấn từ Ga Myeong-dong (studio 'Thiền Bằng Bút Chì' nằm gần Ga Myeong-dong), tôi tình cờ thấy khách sạn có khu tắm chỉ dành cho nam mà anh nói thường tới khi làm 〈Agami〉. (cười)

Sau thảm họa Sewol, nhiều tác phẩm tránh hoàn toàn việc đặt người vào nước, nhưng khi bắt đầu làm 〈Agami〉 tôi thấy cần phải thức tỉnh khỏi sự né tránh đó, nên lúc ấy tôi tới khu tắm dành cho nam đó hàng ngày. Lạ là khách sạn chỉ có khu tắm dành cho nam. Có vẻ chỉ những ông chú khá giả quanh khu đó hay tới, và bình thường không có ai. Ở trong khu tắm, tôi tự hỏi tâm trạng của Gon sẽ ra sao, thế giới dưới nước là gì, cảm giác có thể vừa an yên vừa như thư viện của ai đó, và dần dần tôi thoát khỏi nỗi sợ nước bằng những suy nghĩ đó.

Anh đã quay cận hai lần vào ống thoát nước của phòng tắm — có phải đó là homage tới 〈Psycho〉 (1960) của Alfred Hitchcock? Vì tác phẩm đầu tay của anh là 〈Hitchcock-ui Eotteon Haru〉 (1998), nên không hẳn là trùng hợp thuần túy.

Không hẳn vậy. Tuy nhiên dù không nhận thức rõ, thật khó tránh khỏi những ảnh hưởng lâu dài. Khi lựa chọn mà ý tưởng không còn bật ra, ký ức cá nhân sẽ hiện lên. Việc đọc nhiều sách và xem nhiều tranh hay khi còn nhỏ giúp bạn khi gặp phải bế tắc, những thứ đó sẽ cứu mình.

Điểm gây ấn tượng mạnh trong hình ảnh của 〈Agami〉 là nước không có màu xanh. Người ta thường nghĩ nước đẹp là màu xanh, nhưng cảm giác anh muốn vượt lên quan niệm phổ quát đó rõ ràng.

Đúng vậy. Tôi có cơ hội đi châu Âu khoảng một lần mỗi năm, và đến bảo tàng thì được xem nguyên bản nhiều họa phẩm của các danh họa. Lớn lên được nhìn thấy những nét cọ đó là điều thật tuyệt và tôi rất ghen tỵ. Trước kia bầu trời trong hoạt hình châu Á thường theo kiểu Ghibli, rồi sau khi đạo diễn Makoto Shinkai xuất hiện thì bầu trời mang dấu ấn của ông ấy. Để tránh lặp lại và tạo nên bầu trời cùng nước thật ấn tượng, tôi đã yêu cầu các cộng sự chỉ gửi cho tôi những hình bầu trời và nước trong các tác phẩm của các danh họa.

Một điều khác là trong thế giới của 〈Agami〉, những thứ lấp lánh không phải là vẻ đẹp thuần túy mà thường gần với nỗi đau — như vảy của Gon hay khi I-nyeong bị cuốn vào ảo ảnh quá khứ.

Những tổn thương hay những điều thiếu thốn không thể dùng lời nói để bù đắp, nên tôi muốn hiện chúng dưới dạng những ánh lấp lánh mang tính thị giác, và thể hiện rằng vẻ đẹp ấy chỉ dẫn tới một khao khát đối với cuộc sống hơn là cứu cánh. Sự lấp lánh vô dụng ấy — có vảy và mang nhưng chúng không giúp được gì.

Ấn tượng không kém việc mô tả nước đục là những dải ánh sáng đa sắc. Trong 〈Agami〉 anh xử lý nhiều mốc thời gian khác nhau, và mỗi lần anh đều vẽ ánh sáng theo cách khác nhau.

Tôi rất mừng nếu khán giả thấy được điều đó. Trong hoạt hình ban đêm thường dùng tông màu xanh, nhưng chúng tôi xem nhiều bối cảnh từ các họa phẩm danh họa để cố gắng tìm một cách thể hiện đêm mới mẻ hơn. Lúc đầu tôi thử làm toàn bộ cảnh đêm bằng màu đen, chỉ lờ mờ thấy đường nét con người. Nhưng quá mờ. Mỗi thứ tồn tại đa dạng, và chỉ tối thui thì khác; nên chúng tôi thêm các màu khác vào để tạo nên nhiều dạng ban đêm khác nhau.

Trong các cảnh nước xuất hiện ở 〈Agami〉, phần nào đội ngũ mất nhiều công sức nhất?

Là những con sóng, đặc biệt là những cảnh vốn khó về mặt hoạt họa. (cười) Cảnh Hae-ryu chìm vào nước có sóng được vẽ rất tốt và tôi rất thích. So với mặt nước lặng, sóng có nhiều tác động lên con người, sức mạnh của bản thân sóng, bọt nước v.v., khiến khâu họa tốn nhiều công sức. Vẽ nước cũng có tiêu chuẩn kỹ thuật, nên chúng tôi suy nghĩ làm sao để tận dụng ít phương pháp hơn mà vẫn đạt hiệu quả.

Tại sao anh vẫn kiên quyết mời diễn viên nổi tiếng lồng tiếng?

Khi có nguyên tác rõ ràng, chúng tôi thường làm việc với các diễn viên lồng tiếng chuyên nghiệp theo hướng tôn trọng ý định tác giả. Với 〈Agami〉, chúng tôi có nói trước với các diễn viên rằng bản dùng ở liên hoan sẽ là giọng này nhưng khi phát hành có thể có kế hoạch khác. Sau khi xem tại liên hoan, dù giữ tinh thần nguyên tác tốt, tôi vẫn thấy nhân vật chưa thực sự sống động. Khi tuyển diễn viên, ngoài giọng nói, tôi chú ý thói quen ngôn ngữ của họ; mỗi người dù đóng vai khác vẫn có những thói quen riêng, và điều đó khó sửa khi dubbing. Vì vậy cần chọn những người xuất sắc để phần cơ bản đã được giải quyết. Đặc biệt Kang Ha-neul (vai Kang Ha), nhiều người vốn yêu mến sự thiện lương của anh ấy. Tôi lo ngại liệu giọng nền của anh ấy có quá hiền không, nhưng anh ấy diễn xuất trên một nền tảng rất tốt nên phù hợp với tính hai mặt của Kang Ha.

Tên studio 'Thiền Bằng Bút Chì' nghe thật quý giá trong thời đại tràn ngập hình ảnh do AI tạo ra. Anh cảm nhận thế nào về ảnh hưởng ngày càng lớn của AI?

Cá nhân tôi bắt đầu cực kỳ truyền thống, từ hoạt hình vẽ tay từng cell. Dần làm việc với kỹ thuật số rồi tới AI, tôi nghĩ mình đang trải qua toàn bộ thời đại đó. Việc dùng AI để hỗ trợ sản xuất là điều rất tốt. Yêu cầu các nhân viên trẻ, nhiều tài năng hãy giữ tinh thần thợ thủ công một cách khắt khe nữa là không phù hợp với thời đại. Nếu tập trung vào giá trị giúp họ dùng AI để giải quyết những công việc cơ bản và lao động thô, điều đó sẽ hỗ trợ rất nhiều cho sáng tạo ở Hàn Quốc; vì vậy sự xuất hiện của AI khiến chúng tôi thấy như được may mắn. So với cây bút chì, AI giống như một cây bút chì khác, chỉ khác nhãn hiệu.