[Hộp nhạc của Chu Ah-young] “Look Back”, âm nhạc của Bando Yuta và vòng tuần hoàn tự nhiên

Tác phẩm mới của đạo diễn Koreeda Hirokazu, 〈Look Back〉, dựa trên nguyên tác cùng tên của Fujimoto Tatsuki và rẽ khỏi lối kể quen thuộc của dòng phim trưởng thành tuổi trẻ. Thay vì khắc họa quá trình hai cô gái thực hiện giấc mơ trở thành họa sĩ truyện tranh một cách tuyến tính, phim kể về việc sáng tạo không kết thúc trong nội tâm từng cá nhân mà tiếp tục biến đổi khi nó đi qua người khác và thế giới. Fujino (Deguchi Natsuki · Nanase Furi) và Kyomoto (Makita Aju · Okada Roka) đều hướng về một giấc mơ nhưng tiến đến đó theo những cách khác nhau: nếu Fujino tiến bước có ý thức về ánh mắt người khác, Kyomoto lại vạch ra ranh giới riêng trong sự tách biệt khỏi thế giới bên ngoài. Chính khi họ phát hiện tranh của nhau và nảy sinh kết nối, mỗi người mới tìm thấy hướng đi của riêng mình.

Hành trình theo đuổi giấc mơ của hai cô gái, qua lăng kính sinh thái của đạo diễn Koreeda Hirokazu, mở ra một lớp nghĩa mới. 〈Look Back〉 liên tục khắc họa vòng tuần hoàn của bốn mùa: ở đây phong cảnh theo mùa không chỉ là phông nền tô cảm xúc nhân vật mà giúp người xem cảm nhận rằng sinh tử, gặp gỡ và mất mát của con người được đặt trong một dòng chảy thiên nhiên lớn hơn. Việc sáng tạo của hai cô gái vì thế không phải là thành tựu của một cá nhân cô lập, mà hiện ra như một hệ sinh thái nhỏ nơi cảm giác, thời gian và dấu vết của thế giới đan xen. Trong bối cảnh đó, âm nhạc của Bando Yuta chuyển cảm giác tuần hoàn mà bộ phim gợi ra thành trải nghiệm âm thanh.

Sinh thái của sáng tạo

Mối quan hệ giữa Fujino và Kyomoto — cùng hướng tới một giấc mơ — không thể chỉ gói gọn trong tình bạn hay sự cạnh tranh. Khi nhìn tranh của Kyomoto, Fujino nhận ra người mà cô từng cho là cô đơn thực ra nằm trong một thế giới rộng lớn hơn; Kyomoto nhờ có Fujino mà bước ra ngoài. Mối quan hệ của họ vừa cổ vũ sự sáng tạo, vừa tạo ra môi trường để bảo toàn năng lực riêng của mỗi người. Điều này tương đồng với cấu trúc của một hệ sinh thái: sự sống không hoàn tất một cách độc lập mà được duy trì nhờ các mối quan hệ với những thực thể khác. Trong 〈Look Back〉, năng lực sáng tạo không tồn tại như một tài năng đã hoàn thiện bên trong cá nhân; sức sống cho sáng tạo xuất hiện khi họ nhìn tranh của nhau, cho người khác xem, cùng làm việc và chia sẻ thời gian. Tác phẩm họ cùng thực hiện còn lưu lại những góc nhìn khác nhau của mỗi người. Lý do Fujino tiếp tục vẽ sau khi mất Kyomoto là để không để hệ sinh thái sáng tạo mà cô và Kyomoto đã xây dựng biến mất.

Koreeda Hirokazu tiếp tục đưa góc nhìn mang tính chủ nghĩa sinh thái vào quá trình sáng tạo. Vẽ truyện tranh không phải là chiếm lĩnh thế giới hoàn toàn bằng ngôn ngữ của con người; tiếng bút chì quẹt trên giấy, ánh sáng len qua cửa sổ, con đường phủ đầy tuyết, chuyển động của đàn chim trên trời — những yếu tố thiên nhiên mà con người không thể kiểm soát — xâm nhập vào cảm giác của bức tranh. Việc sáng tác truyện tranh, và rộng hơn là sáng tác tác phẩm, không phải là sao chép hiện thực mà là đặt dấu vết của con người, tự nhiên và thế giới vào cùng một khuôn hình. Những đường nét Fujino và Kyomoto vẽ bắt nguồn từ nội tâm riêng nhưng cuối cùng không chỉ thuộc về riêng họ; đó chính là sinh thái sáng tạo mà 〈Look Back〉 muốn nói đến.

Âm nhạc của Bando Yuta

Trong 〈Look Back〉, Bando Yuta không miêu tả thiên nhiên bằng âm thanh một cách trực tiếp, mà khắc họa bằng âm thanh mối liên hệ giữa hành vi sáng tạo của con người và vòng tuần hoàn tự nhiên. Trung tâm của điều này không phải là piano mà là đàn guitar cổ điển. Bando Yuta chọn đàn guitar cổ điển làm xương sống âm nhạc của bộ phim, và điều đó tạo nên sự tương đồng giữa cảm giác xúc giác khi bút chì quẹt trên giấy và cảm giác ngón tay gảy dây đàn. Bando Yuta nói trong một cuộc phỏng vấn: “Đàn guitar chứa đựng cảm giác hiện diện của ngón tay trong âm thanh nhiều hơn rất nhiều so với piano.” Khi chuyển hành vi vật lý của việc vẽ thành âm nhạc, cây đàn mà người chơi gảy bằng ngón tay là nhạc cụ phù hợp nhất. Nếu âm thanh piano tạo nên tiếng vang tương đối hoàn chỉnh và cấu trúc hòa âm dày và theo lớp, thì âm guitar cổ điển giữ lại áp lực và ma sát của ngón tay cùng những rung động vi mô của dây đàn. Những dao động âm thanh từ rung dây đóng góp lớn vào tính trữ tình của phim. Một nốt đàn trên guitar thường bộc lộ quá trình sinh ra và tan biến ngay từ động tác của ngón tay, thay vì chảy trơn như tiếng piano.

Như đã nói, 〈Look Back〉 vẽ rõ rệt và lặp lại vòng tuần hoàn bốn mùa. Vòng tuần hoàn của mùa cho thấy thiên nhiên vẫn quay tiếp dù thế giới ngập tràn mất mát. Đặc biệt, bản “Look Back” Main Theme khiến người nghe cảm nhận vòng tuần hoàn này qua những chuyển động âm nhạc lên xuống: tiếng vang của dây đàn dâng lên rồi lắng xuống không dẫn cảm xúc theo một cao trào duy nhất mà kể lại quá trình nỗi buồn dần tìm được chỗ của nó trong nhịp sống. Âm nhạc không ép mất mát thành một câu chuyện vượt qua đau thương, mà cho thấy nỗi buồn định vị lại trong một thế giới vẫn tiếp tục chuyển động — một phép ẩn dụ cho việc đời vẫn vận hành ngay cả khi có mất mát.

Một câu trả lời cho câu hỏi của Kyomoto

Kyomoto hỏi Fujino, người trước đó nói rằng cô không thích vẽ truyện tranh, rằng “Vậy cậu vẽ truyện tranh để làm gì?”. Phim không cho chúng ta câu trả lời trực tiếp từ Fujino mà trả lời bằng hình ảnh: sau quãng ngừng vẽ, cô trở lại phòng làm việc và bắt đầu vẽ truyện một lần nữa. Fujino mang theo cảm giác ăn năn vì cái chết của Kyomoto và tưởng tượng ra một thế giới thay thế nơi cô đã không kéo Kyomoto ra khỏi phòng. Nhưng tưởng tượng của Fujino không thể xóa mất nỗi đau trong thực tại. Tưởng tượng ấy phần nào tương đồng với hành động sáng tạo của chính Koreeda Hirokazu: ông luôn xử lý chủ đề mất mát trong các tác phẩm, nhưng sáng tạo không thể đảo ngược sự kiện đã xảy ra hay níu giữ thời gian và tồn tại đã mất. Dù vậy, Fujino vẫn bắt đầu vẽ trở lại; kỷ niệm về Kyomoto, ban đầu chỉ là nỗi đau, tới một lúc trở thành động lực sáng tạo và chuyển hóa thành khả năng kết nối lại với người khác (độc giả).

Ở đây, câu hỏi của Kyomoto cũng hướng trở lại với Koreeda Hirokazu. Trong các cuộc phỏng vấn, Koreeda Hirokazu nhiều lần nói rằng lý do ông chuyển thể nguyên tác của Fujimoto Tatsuki là bởi “khi trải qua trải nghiệm mọi thứ ngưng trệ sau đại dịch COVID-19, tác phẩm này đã đánh thức lại lý do tại sao tôi kể chuyện và làm phim.” Vì vậy hình ảnh Fujino bắt đầu vẽ lại chính là câu trả lời của đạo diễn cho câu hỏi của Kyomoto: ông không làm phim để xóa mất mát như thể nó chưa từng tồn tại, cũng không để bừa bãi phục hồi người đã mất; ông làm phim để đồng hành cùng nỗi mất mát của người khác và xoa dịu nó thông qua mối liên hệ với khán giả. Với ông, sáng tạo vì vậy là một việc có thể nối lại mối liên hệ với người khác dù vẫn mang theo mất mát. 〈Look Back〉 là bộ phim tuyên bố quan niệm nghệ thuật ông giữ lại giữa lúc tuyệt vọng mang tính toàn cầu bằng những hình ảnh đẹp nhất.