85% diễn viên từng thụ án: 5 câu chuyện hậu trường khiến “Sing Sing” thêm xúc động

Bộ phim 〈Sing Sing〉 của A24 đã ra mắt khán giả trong nước từ ngày 21 tháng 10. Phim kể về ‘Divine G’ (Colman Domingo), người bị kết án oan và giam giữ tại một nhà tù ở New York. Khi tham gia chương trình sân khấu giúp người bị giam giữ tái hòa nhập, anh tìm thấy mục đích sống mới. Bộ phim nhận 202 đề cử và giành 70 giải thưởng tại các liên hoan phim trên thế giới; tại lễ trao giải Oscar lần thứ 97, phim được đề cử ở ba hạng mục: Nam diễn viên chính xuất sắc nhất, Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất và Ca khúc trong phim hay nhất. Nhắc đến phim lấy bối cảnh nhà tù, người ta thường nghĩ tới những cảnh thô bạo, đầy bạo lực. Nhưng 〈Sing Sing〉 lại kể về tình người và hy vọng nảy nở nơi ấy. Nhân dịp phim ra rạp trong nước, hãy cùng nhìn lại những câu chuyện hậu trường.

# Phép màu đưa tỷ lệ tái giam giữ từ 60% xuống 3%: câu chuyện bắt đầu từ RTA

〈Sing Sing〉 khởi nguồn khi đạo diễn Greg Kwedar và biên kịch Clint Bentley biết đến chương trình Rehabilitation Through the Arts (RTA), chương trình đào tạo tái hòa nhập xã hội thông qua nghệ thuật. RTA bắt đầu từ một lớp thực hành sân khấu dành cho người bị giam giữ tại nhà tù Sing Sing năm 1996, rồi mở rộng tới nhiều nhà tù khác ở bang New York. Theo RTA, tỷ lệ tái giam giữ của những người tham gia chương trình dưới 3%. So với tỷ lệ 60% trên toàn nước Mỹ, đây là con số đáng kinh ngạc.

Qua bài viết ‘The Sing Sing Follies’ đăng trên tạp chí Esquire của Mỹ năm 2005, đạo diễn Kwedar biết đến vở hài nhạc kịch du hành thời gian ‘Breakin’ the Mummy’s Code’, do chính những người tham gia RTA tại nhà tù Sing Sing biểu diễn. Sau đó, ông gặp nhà viết kịch Brent Buell, người đã tình nguyện làm việc với RTA hơn 10 năm, và được giới thiệu với những người từng tham gia chương trình. Ông cũng trực tiếp trải nghiệm thế giới của họ khi làm tình nguyện viên tại Green Haven, nhà tù được xếp ở cấp an ninh cao nhất. Ông thậm chí mở một lớp học trong đó mọi người dùng thẻ nhận dạng trong tù để hình dung khuôn hình máy quay, dùng gậy của người tham gia làm cần micro rồi cùng những người bị giam giữ thử quay một cảnh phim. Những trải nghiệm ấy trở thành nền tảng của 〈Sing Sing〉.

# Hơn 85% diễn viên từng tham gia RTA, nhiều người đóng vai chính mình

Điểm đặc biệt nhất của 〈Sing Sing〉 là hơn 85% diễn viên từng bị giam giữ và tham gia RTA. Nói cách khác, phần lớn thành viên đoàn kịch trên màn ảnh không phải diễn viên chuyên nghiệp, mà là những người từng thực sự đứng trên sân khấu trong nhà tù. Họ trực tiếp thể hiện các nhân vật dựa trên trải nghiệm của mình. Những người từng tham gia RTA như Sean ‘Dino’ Johnson và Jon-Adrian ‘JJ’ Velazquez cũng xuất hiện trong vai các nhân vật lấy chính họ làm nguyên mẫu. Vì thế, những câu chuyện họ giãi bày trong cảnh thử vai mang sức sống đặc biệt.

Nhân vật chính ‘Divine G’ được xây dựng từ người có thật là John ‘Divine G’ Whitfield. Ông tham gia phát triển câu chuyện và xuất hiện thoáng qua trong phim. Clarence Maclin, người thủ vai ‘Divine Eye’, bạn thân của ‘Divine G’, từng bị giam 15 năm tại nhà tù Sing Sing. Ông bắt đầu diễn xuất sau khi tình cờ xem vở kịch ‘Slam’ của RTA trên đường ra sân nhà tù. Trong phim, ông xuất hiện bằng chính tên mình và diễn lại câu chuyện có thật của bản thân. Lời bộc bạch của ông — “Trong tù, tôi phải giấu cảm xúc vì không được tỏ ra yếu đuối, nhưng trên sân khấu, tôi được phép có cảm xúc” — cũng chính là mạch cảm xúc xuyên suốt bộ phim.

Bởi vậy, phải xem đến tận phần danh đề cuối, người xem mới cảm nhận trọn vẹn ý nghĩa của tác phẩm. Khi dòng chữ ‘as himself’ hiện bên cạnh tên các diễn viên, ta nhận ra một lần nữa rằng những gì vừa xem không chỉ là diễn xuất, mà còn là cuộc đời của họ.

# Sự hòa quyện giữa diễn viên Hollywood và những người từng tham gia RTA

Bên cạnh các diễn viên từng tham gia RTA là những gương mặt kỳ cựu của Hollywood. Colman Domingo, người thủ vai chính ‘Divine G’, từng giành giải Emmy với loạt phim HBO 〈Euphoria〉, đồng thời được đề cử Oscar Nam diễn viên chính xuất sắc nhất hai năm liên tiếp nhờ 〈Rustin〉 và 〈Sing Sing〉. Ông bắt đầu sự nghiệp diễn xuất bằng sân khấu giáo dục, từng biểu diễn để giảng dạy cho học sinh trung học về HIV, AIDS và cách giải quyết xung đột. Để chuẩn bị cho vai diễn này, ông tìm xem các phim truyện, phim tài liệu về hệ thống giam giữ và trực tiếp phỏng vấn Whitfield nhằm hiểu nhân vật. Vai diễn mang về cho ông giải Nam diễn viên chính xuất sắc nhất tại Giải thưởng của Hiệp hội Phê bình phim Quốc gia lần thứ 59.

Sean San José, người bạn 32 năm của Colman Domingo và từng tổ chức các lớp thực hành sân khấu trong nhà tù ở khu vực Vịnh, đảm nhận vai ‘Mike Mike’, bạn lâu năm của Divine G. Tình bạn ngoài đời giúp họ phối hợp ăn ý trên màn ảnh. Paul Raci, người từng được đề cử Oscar Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất nhờ 〈Sound of Metal〉, vào vai đạo diễn ‘Brent Buell’, một người thầy tôn trọng những người bị giam giữ và là điểm tựa cho câu chuyện. Trong cảnh họ ngồi thành vòng tròn cùng những diễn viên từng tham gia RTA, thật khó phân biệt ai là diễn viên chuyên nghiệp, khiến bộ phim càng thêm lay động.

# Kịch bản viết cùng người thật, những cảnh ứng tác từ cách chia sẻ thù lao bình đẳng

Kịch bản cũng được viết cùng những nhân vật có thật trong câu chuyện. Thông qua Brent Buell, Kwedar và Bentley gặp John ‘Divine G’ Whitfield cùng Clarence ‘Divine Eye’ Maclin, rồi mời họ tham gia quá trình phát triển kịch bản.

Tinh thần ấy tiếp tục hiện diện trên trường quay. Với nguyên tắc ‘hãy tin vào quá trình’, đạo diễn Kwedar khuyến khích diễn viên tự do thể hiện. Đoàn phim còn áp dụng ‘mô hình chia sẻ lợi nhuận dựa trên cộng đồng’, theo đó tất cả diễn viên và nhân viên đoàn phim nhận cùng mức lương và khoản chia lợi nhuận như nhau. Như Colman Domingo nói, “Chúng tôi không kiếm được nhiều tiền ngay lập tức, nhưng có cảm giác cùng chia sẻ một mục tiêu”. Bầu không khí bình đẳng ấy đã tạo nên những cảnh phim thô mộc mà đáng nhớ. Cảnh đấu vũ đạo ghi lại nguyên vẹn khoảnh khắc các diễn viên tự nhiên nhảy múa trong lúc chờ quay; cảnh thử vai, nơi mỗi người ứng khẩu kể câu chuyện của mình mà không tập trước, cũng ra đời như vậy. Sau hành trình dài ấy, khi được hỏi ‘Nếu chỉ được làm thêm một bộ phim nữa, ông sẽ làm phim gì?’, đạo diễn Kwedar đã trả lời: “Không cần nghĩ ngợi, đó chính là 〈Sing Sing〉.”

# Vở kịch trong nhà tù trở lại sân khấu New York sau 20 năm

Vở kịch ‘Breakin’ the Mummy’s Code’ năm 2005, khởi nguồn của bộ phim, đã trở lại sân khấu ngày 3 tháng 2 năm 2025 sau 20 năm, tại New York Theatre Workshop (NYTW), một nhà hát Off-Broadway ở New York, với sự hỗ trợ của hãng phát hành A24 và tổ chức cải cách tư pháp hình sự Just Trust. Đây là lần đầu vở diễn được trình diễn bên ngoài nhà tù. Trong buổi diễn duy nhất ấy, Brent Buell một lần nữa đảm nhiệm vai trò đạo diễn; Clarence Maclin, John Whitfield và những người từng tham gia buổi diễn đầu tiên cũng trở lại sân khấu.

Bộ phim cũng quay về nơi câu chuyện bắt đầu. Ngày 20 tháng 6 năm 2024, một buổi chiếu đặc biệt được tổ chức tại nhà tù Sing Sing, bối cảnh của phim. Đến ngày 17 tháng 1 năm 2025, A24 phối hợp với RTA và tổ chức giáo dục phi lợi nhuận Edovo chiếu phim tại khoảng 1.100 cơ sở giam giữ trên khắp nước Mỹ. Đây là lần đầu một bộ phim đang chiếu rạp được phát hành đồng thời tại các cơ sở giam giữ trên toàn nước Mỹ; gần một triệu người bị giam giữ đã xem phim.