[Phỏng vấn] Nhà hoạt động nhân quyền Shin Sug-ok trong 'Horumon'②: “Lương tri Nhật Bản đã cứu tôi, thiểu số muốn đấu tranh cần sức mạnh của đa số”

※ Bài phỏng vấn nhà hoạt động nhân quyền Shin Sug-ok trong 〈Horumon〉 tiếp nối phần 1.

Trong thời đại thuật toán hiện nay, tư tưởng và suy nghĩ sẵn có của mỗi người thường càng được củng cố. Là một nhà hoạt động nhân quyền, bà nghĩ cần làm gì để vượt qua tình trạng này?

Tôi nghĩ cần gặp gỡ những con người thật, đặc biệt là những người thuộc nhiều nhóm khác nhau. Thực ra, chính tôi cũng từng có một trải nghiệm rất đáng sợ vì thuật toán. Cách đây không lâu, để điều tra về mại dâm, tôi đã truy cập các trang web người lớn. Thế rồi từ đó, điện thoại của tôi cứ liên tục hiện những nội dung như vậy. (Cười) Tôi đã trực tiếp cảm nhận rằng thế giới thực sự đã trở nên như thế này rồi, thật đáng sợ, và nếu cứ xem những thứ đó thì có lẽ cảm giác của mình sẽ trở nên vô cùng chai lì. Vì vậy, tôi thực sự nghĩ rằng “phải ra ngoài, trực tiếp gặp những con người bằng xương bằng thịt thì mới thay đổi được”. Mạng xã hội và những thứ tương tự tuy tiện lợi nhưng tôi nghĩ chúng nguy hiểm. Có những người, một khi những thứ ấy đã ăn sâu vào nhận thức, thì không thể thay đổi được nữa. Dĩ nhiên không phải ai cũng thay đổi được. Vì thế, tôi nghĩ cần có sự quản lý ở nhiều khía cạnh.

Khoảng 20–30 năm trước, có một trò chơi rất thịnh hành. Đó là trò chơi người lớn dành cho người từ 19 tuổi trở lên, nhưng khi đến trường tiểu học ở Nhật và hỏi “Có ai biết trò này không?”, tất cả các em đều giơ tay nói “Em biết!”. Trong trò chơi đó, những phụ nữ như phụ nữ mua vui, gái mại dâm bị đặt đứng ngoài đường, rồi người chơi quan hệ tình dục với họ và được chấm điểm tùy theo mức độ tàn bạo trong cái chết của họ. Bọn trẻ kể: “Giết thế này thì máu bắn tung tóe”. Tôi rất đau lòng. Mạng xã hội nguy hiểm. Tôi nghĩ AI cũng nguy hiểm. Vì tiện lợi nên nhiều người sử dụng. Những người cánh hữu, cực hữu cũng đều xem YouTube rồi nói theo. Có lần tôi đi diễn thuyết, một vị chủ tịch rất nổi tiếng trong phong trào lao động hỏi tôi, hết sức phẫn nộ: “Tại sao Hàn Quốc lúc nào cũng đốt quốc kỳ Nhật Bản?”. Tôi đã đi đi về về giữa Hàn Quốc và Nhật Bản suốt 30 năm mà chưa từng chứng kiến cảnh ấy lần nào. Vì vậy, tôi hỏi “Ông thấy ở đâu?”, thì ông ấy giận dữ trả lời “Tôi thấy trên YouTube”. Tôi đã nghĩ: “Người này mà cứ thế thì có ngày xảy ra chuyện lớn”. Vậy mà thực sự có rất nhiều người tin đó là sự thật và lên tiếng phản đối. Tôi tự hỏi liệu có phải mọi người đều thấy việc đoàn kết với người khác như thế này, gặp gỡ rồi cùng làm điều gì đó, là quá phiền phức hay không. Internet thì quá đỗi tiện lợi. Thấy một chàng trai đẹp do AI tạo ra thì nghĩ là dễ thương. Nhưng tôi tự hỏi liệu việc thực sự gặp gỡ người khác và cùng làm điều gì đó có đang khiến mọi người quá căng thẳng hay không.

Như bộ phim đã cho thấy, bà đã trải qua một thời gian đấu tranh rất dài. Khi ấy, có những ai đã giúp đỡ bà trong cuộc đấu tranh đó?

Vẫn là người Nhật. Bởi kiều bào tại Nhật quá sợ hãi. Khi tổ chức họp báo, tôi đã liên lạc với những người đồng hương. Trong đó có cả người nổi tiếng, có cả giáo sư. Nhưng không một ai đến. Có người còn nói: “Tại sao lại gọi điện cho tôi?”. Họ sợ. Vì họ đã sống và còn phải sống ở Nhật. Những người như vậy rất khó chống lại sự thù ghét và tư tưởng cực hữu đã trở nên phổ biến trong xã hội Nhật Bản. Họ có gia đình, có công việc, nên khi lên tiếng nói Nhật Bản “thế này, thế kia”, họ phải nghĩ xem liệu có giữ được những điều đó hay không. Vì thế, có lẽ trong xã hội Nhật Bản không có người thuộc nhóm thiểu số nào có thể lên tiếng với người Nhật. Bởi vậy, những người ủng hộ tôi là các nhóm thiểu số ở Nhật.

Những người khiến tôi học hỏi nhiều nhất là Hisabetsu Burakumin (những người thuộc các cộng đồng bị phân biệt đối xử), có thể nói là những người giống tầng lớp đồ tể bị khinh miệt ở Nhật. Khi tôi hỏi “Tại sao người Triều Tiên lại khó (đoàn kết) đến vậy?”, họ nói với tôi: “Đó là vì chưa từng chiến thắng lần nào. Vì vậy, hãy đấu tranh và giành chiến thắng”. Rồi những người khuyết tật, nạn nhân của nạn buôn người, tất cả những người bị áp bức và sống trong khó khăn ấy đã nắm tay tôi. Như thế, tôi cùng người Okinawa, người Ainu, những người từng bị đem ra trưng bày tại triển lãm (sự kiện người Triều Tiên, người Trung Quốc, người Okinawa, người Ainu... bị trưng bày tại một triển lãm năm 1903), dù không nói gì, chỉ cần ở bên nhau cũng thấy dễ chịu, và chúng tôi hiểu nhau. Người Okinawa cũng là người Nhật nên hẳn đã có nhiều vấn đề, nhưng họ đã nói hãy cùng làm với tôi, và đã cứu tôi.

Khi xét xử, vé vào dự khán được phát bằng cách bốc thăm. Nghĩa là dù đến sớm cũng chưa chắc đã được vào xem. Vậy mà những người mắt kém vẫn xếp hàng từ trước 2 tiếng, có người ngồi xe lăn từ tận Kyushu, cách Tokyo rất xa, đến nhận vé dự khán. Nhìn cảnh ấy, tôi thực sự không thể không rơi nước mắt. Thiểu số muốn đấu tranh cần sức mạnh của đa số. Phụ nữ muốn giải quyết vấn đề quyền của phụ nữ thì cũng cần sự giúp đỡ của nam giới. Vì nam giới phải thay đổi. Cho nên, nếu thiểu số không dựa vào sức mạnh của đa số để đấu tranh thì chỉ riêng thiểu số sẽ không thể làm được. Những người nghèo có thể cùng ăn với nhau một bữa, nhưng khi gặp chuyện khó khăn thì họ rời đi. Thiểu số là như vậy. Không thể tất cả đều nắm tay nhau được. Vì ai cũng đang đau đớn, khổ sở. Bởi vậy, thiểu số không thể ủng hộ thiểu số. Đó là thực tế. Nhưng không thể trách móc hay quy trách nhiệm cho họ vì điều đó. Vũ khí của người yếu thế là lời nói dối. Nghĩ rằng “Cũng có thể như thế”, “Cũng có thể như kia”, những người yếu thế nắm tay nhau với tư cách là người yếu thế, và tin rằng dù có bỏ chạy thì biết đâu một ngày nào đó họ sẽ quay lại. Nhưng chỉ riêng chúng tôi thì không làm được gì, nên phải tận dụng nguồn lực của xã hội đa số. Cuộc đấu tranh của tôi cũng nhận được 99% sự giúp đỡ từ người Nhật. Chính người Nhật, chính lương tri của Nhật Bản đã nuôi dưỡng tôi.

Người Zainichi cũng muốn làm như thế nhưng không thể. Họ không có cơ hội. Bạn bè cũng nói “Shin Sug-ok, cậu thật tuyệt”, nhưng lại dặn con mình “Tuyệt đối đừng trở thành người như Shin Sug-ok”. (Mọi người cùng cười) Đó là tình yêu thương. Để con không phải chịu đau khổ. Vì thế, đến nay 90% người Zainichi vẫn sống bằng tên Nhật. Không phải vì họ yếu đuối, mà đó là lựa chọn để bảo vệ con mình. Xã hội Nhật Bản hiện nay là một xã hội buộc họ phải lựa chọn như vậy. Nhưng đối với tôi, Nhật Bản là quê hương của tôi. Nhìn vào lịch sử Zainichi, có việc cưỡng bức đưa người đi. Hàng chục nghìn người đã bị cưỡng bức đưa đến 2 nghìn địa điểm ở Nhật Bản. Tôi nghĩ nền kinh tế Nhật Bản được dựng lên trên máu của những người Triều Tiên ấy. Mà chính mảnh đất đó lại là quê hương tôi. Nếu đây không phải quê hương tôi thì còn nơi nào nữa? Vì vậy, tôi nghĩ mình có trách nhiệm ngăn Nhật Bản, quê hương quý giá của tôi, trở nên lệch lạc. Đó là lý do tôi hành động.

Ở Hàn Quốc, khi nói đến Zainichi, những tin tức thường gặp nhất là về Chongryon (Tổng Liên hiệp người Triều Tiên tại Nhật Bản) hay Mindan (Liên đoàn kiều dân Đại Hàn Dân Quốc tại Nhật Bản). Vậy bà có nghĩ ở Hàn Quốc đang tồn tại những hiểu lầm về Zainichi không?

Có hiểu lầm. Dưới cùng một chế độ cai trị (thời thuộc địa), có người thuộc cộng đồng dân tộc Triều Tiên, có người nhận quốc tịch Hàn Quốc, cũng có người trở về quê hương. Còn có cả đấu tranh Nam–Bắc và nhiều chuyện khác. Hàn Quốc và Triều Tiên đã chia tách điều đó. Theo tôi, Chongryon và Mindan chỉ chiếm 1–2% (tổng số người Zainichi). Những tổ chức đó không đại diện cho kiều bào tại Nhật. Rất nhiều người đang sống lặng lẽ trong xã hội Nhật Bản, như người Nhật. Mỗi khi tin tức đưa nhiều nội dung bài Hàn, hay có những câu chuyện về Zainichi, hoặc chủ nghĩa phân biệt chủng tộc lan rộng, chúng tôi chỉ có thể run rẩy dõi theo hiện tượng ấy.

※ Bài phỏng vấn nhà hoạt động nhân quyền Shin Sug-ok trong 〈Horumon〉 sẽ tiếp tục ở phần 3.