[Phỏng vấn] Nhà hoạt động nhân quyền Shin Sug-ok trong 'Horumon'③: “Một xã hội nơi mỗi người được sống đúng với chính mình, người lớn chúng ta phải trao lại điều đó”

※ Cuộc phỏng vấn nhà hoạt động nhân quyền Shin Sug-ok trong 〈Horumon〉 được tiếp nối từ phần 2.

Bà từng nói “Tôi mong thế hệ sau được hưởng một thế giới không còn phân biệt đối xử mà không phải nhọc công đấu tranh”, nhưng cũng từng nói “Tôi xin lỗi”.

Nhờ các thế hệ đi trước đã chịu bao gian khổ, tôi mới có thể phản kháng, đấu tranh ngay cả trên đất Nhật. Tôi đã rất vất vả, dù những người đi trước còn vất vả hơn, nhưng tôi cũng khổ lắm chứ. (Cười) Nếu thế hệ sau không phải khổ sở mà được sống vui vẻ, dù là người Triều Tiên sinh ra ở Nhật vẫn có ước mơ, sống năng động và hạnh phúc, thì như vậy là tôi thắng rồi. Tôi thắng rồi! Vậy mà khi nhìn thế hệ sau, tôi chỉ biết nói “Tôi xin lỗi”. Vì thấy có lỗi quá. Có bài hát đó mà. Bài của Taeyang ấy, (hát bài 'Eyes, Nose, Lips' của Taeyang) “Xin lỗi, xin lỗi, xin lỗi”. (Mọi người cùng cười) Có sức mạnh thì chúng ta mới có thể sống ra con người chứ. Không thể chỉ nói với thế hệ người gốc Hàn thứ 4 tại Nhật rằng “Hãy sống mạnh mẽ”. Đó là câu chuyện của thế hệ chúng tôi. Thay vì thế, phải thay đổi xã hội đang phân biệt đối xử. Không thể bảo rằng vì xã hội như thế nên “hãy mạnh mẽ”. Tôi phải làm điều gì đó theo cách của mình, dù yếu ớt cũng phải làm gì đó, bất cứ điều gì. Một xã hội nơi mỗi người được sống đúng với chính mình. Là người lớn thì phải trao lại (một xã hội như thế) chứ. Nếu nói 20 tuổi là trưởng thành, thì tôi đã làm người lớn hơn 40 năm rồi. Thật đáng xấu hổ biết bao. (Cười) Tôi nghĩ con người là một sinh vật có thể giúp thế hệ sau sống ra con người hơn một chút, bớt gây chiến hơn một chút, biết sẻ chia hơn một chút. Đến giờ tôi vẫn thường nghĩ, giá mà khi ấy mình làm thế này thì sao, giá mà mình cố gắng thêm một chút ở việc kia thì sao. Vì Nhật Bản đang tệ đi. Chúng tôi chỉ có thể nói “Vì là người Triều Tiên, vì là người Hàn Quốc, hãy tiếp tục dùng tên của mình” cho đến những năm 1990; còn bây giờ, (bầu không khí ấy) cứ đi xuống mãi. Không có hy vọng. Thanh niên Nhật còn không có hy vọng, thì nếu là người thuộc nhóm thiểu số ở đó, chẳng phải càng ít hy vọng hơn sao.

Ngoài những mong mỏi dành cho thế hệ sau hay cho thế giới, bà có mong muốn riêng nào muốn thực hiện trong tương lai không?

Không. Người ta thường hỏi chuyện kết hôn, nhưng trước hết, đời tôi không cần đàn ông. (Cười) Trẻ con hay động vật, tôi đều rất thích. Yêu lắm chứ. Nhưng tại sao phải bị giam trong khuôn khổ do nhà nước dựng nên? Phải đi giày cao gót, tại sao trời lạnh mà vẫn phải mặc váy, và tại sao với cấp trên, tại sao với cấp trên lại không được cứng rắn? Nhìn phụ nữ Hàn Quốc, tôi thấy tự hào. Nhưng tôi biết phụ nữ Hàn Quốc đã sống như thế nào để đi được đến đây. Vì là một đất nước theo Nho giáo, tôi biết họ đã phải chịu khổ đến mức nào trong đó. Biết phụ nữ Hàn Quốc đã đấu tranh ra sao nên tôi rất quý họ. Khi chế độ độc tài quân sự bắt đầu ở Myanmar, nghe nói những thanh niên Myanmar đã đến Đại sứ quán Hàn Quốc và cầu cứu bằng tiếng Hàn: “Xin hãy giúp chúng tôi”. Đó chính là họ đặt hy vọng vào nền dân chủ Hàn Quốc. Ngay cả sau khi vượt qua thời kỳ thuộc địa, Hàn Quốc vẫn trải qua vô vàn biến cố. Khủng bố trắng, khủng bố màu, độc tài quân sự, biến cố Gwangju, sự kiện 4.3, IMF, vân vân. Đất nước đã trải qua quá nhiều chuyện. Tôi nghĩ Hàn Quốc là đất nước đã giành được dân chủ một cách gian nan như thế. Tôi nghĩ Hàn Quốc đã đạt đến một trình độ rất cao so với khi mới thành lập, và nhìn khắp thế giới, tôi nghĩ chỉ có Hàn Quốc như vậy. Nhiệm vụ hiện nay của Hàn Quốc là vấn đề phân biệt đối xử với phụ nữ. Phải vượt qua điều này. Nhìn chính trị cũng toàn đàn ông! Nhìn kinh tế cũng toàn đàn ông! (Cười) Phụ nữ có xuất hiện trên truyền thông và những nơi như thế, nhưng rốt cuộc vẫn phải trở thành người đứng đầu. (Mọi người cùng cười) Vì vậy, tôi không biết đàn ông có hiểu được không, nhưng phải giải phóng. Đàn ông có lẽ cũng khổ, nhưng phải từ bỏ điều đó để trở thành một đất nước nơi con người được sống ra con người. Tôi nghĩ đó chẳng phải con đường đất nước chúng ta cần đi hay sao. Dù diện tích nhỏ, vốn liếng cũng tương đối ít, nhưng nơi đây có con người, có tư tưởng, có triết lý, nên cũng có năng lực giải quyết các vấn đề nhân quyền. Nhìn đất nước mình, dù chẳng phải do tôi tạo nên, (cười) tôi vẫn thật sự rất tự hào. Nhìn người trẻ đấu tranh, tôi cảm thấy mình đang đi theo sau họ. Người dân Nhật Bản cũng nhìn những chiếc gậy cổ vũ trong các cuộc biểu tình ở Hàn Quốc rồi làm theo. Tôi tự hào lắm. Tôi nghĩ Hàn Quốc đang ở đỉnh cao về nhân quyền của phụ nữ, kể cả trong phạm vi châu Á. Tôi đang đi theo họ. (Cười)

Bà đã dùng tên Hàn Quốc ngay từ khi bước vào xã hội và vẫn luôn giữ quốc tịch Hàn Quốc. Điều gì khiến bà lựa chọn tên gọi và quốc tịch Hàn Quốc như vậy?

Đơn giản thôi. Ở Nhật, từ người Triều Tiên được sử dụng với hàm ý phân biệt đối xử nặng nề hơn từ người Hàn Quốc. Tôi đang bị phân biệt đối xử mà. Những người không thích bị phân biệt đối xử, cả người gốc Hàn ở Nhật cũng nói “Tôi là người Hàn Quốc, không phải người Triều Tiên”. Không phải thế, tôi là người Triều Tiên, có gì xấu đâu! Phải nói như vậy chứ. Tôi bị phân biệt đối xử vì là người Triều Tiên nên tôi không tìm cách né tránh. Tôi có một tên Nhật là Nakayama Setsuko, bản thân tôi cũng thích cái tên ấy. Nhưng tên Shin Sug-ok lại bị chèn ép nhiều hơn. Cả hai đều là những cái tên tôi thích, vậy tại sao chỉ một cái tên bị chèn ép? Vì thế, tôi muốn nói “Tôi là Shin Sug-ok, có gì xấu nào?”. Tôi yêu bản thân mình. Tôi thích cả việc mình là phụ nữ, cả cỡ giày 25 của mình, tất cả đều thích. Khi vào trường Nhật, tôi đứng thứ 244 trong số 246 người. Lúc đó tôi nghĩ còn có hai người ngốc hơn mình, nhưng hóa ra hai người ấy không chịu đến trường. (Mọi người cùng cười) Thế nên tôi càng can đảm hơn. Vì chẳng thể tụt xuống nữa. Tôi yêu bản thân mình. Không phải vì ý thức dân tộc, lòng yêu nước hay chủ nghĩa dân tộc. Tôi yêu con người, nên tôi ghét phân biệt đối xử. Mình đang ăn mà trước mắt có người không được ăn thì cũng không ăn nổi chứ. Mình no bụng mà bên cạnh có người đói thì đâu thể ăn thỏa thích được. Ăn cùng nhau mới ngon mà. Vì thế, nếu hỏi tôi có ý thức dân tộc hay những điều như thế không, tôi nghĩ là không. Tôi chỉ ghét phân biệt đối xử. Việc tôi tự hào về Hàn Quốc và xem đó là hình mẫu cũng không phải lời nói xuất phát từ lòng yêu nước. Vì cả những người đi trước lẫn lớp người đi sau đều đã sống và đấu tranh ở đất nước này, nên dù không phải Hàn Quốc, nếu có một đất nước như vậy, tôi cũng sẽ nghĩ mình muốn trở thành một người như thế.

Bà nói nạn phân biệt đối xử tại Nhật vẫn còn nguyên, nhưng khi văn hóa Hàn Quốc trở nên phổ biến, liệu trong thế hệ trẻ có thay đổi gì về sự phân biệt đối xử với người Hàn Quốc không?

Đúng là nhận thức về Hàn Quốc đã thay đổi. Nhưng nói rằng sự phân biệt đối xử với người gốc Hàn tại Nhật đã biến mất thì không có chuyện đó. Vì sao ư, phim truyền hình thú vị mà, đúng không? Ijime (bắt nạt, cô lập) cũng thú vị, đúng không? Phân biệt chủng tộc cũng thú vị, đúng không? Tất cả đều là màn trình diễn, là hàng tiêu dùng. Là trò giải trí. Giống như giải trí Hallyu vậy. Phân biệt chủng tộc là thứ chính trị tạo ra. Những chính trị gia thất bại về kinh tế lợi dụng chủ nghĩa phân biệt chủng tộc. Chính trị gia là những người coi chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, sự phân biệt đối xử như một quân cờ của mình, muốn đặt đâu thì đặt. Vì vậy, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc ở Hàn Quốc cũng phải bị đập tan thật nhanh. Dù là phân biệt đối xử hay chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, chừng nào chính trị chưa nói “Không được phép làm điều này”, chúng sẽ không biến mất.

Là một người thuộc nhóm thiểu số, bà đã bền bỉ đấu tranh suốt một thời gian dài. Bà có bí quyết đấu tranh riêng nào không?

(Cười) Đơn giản thôi. Đừng rủ những người ở quá xa mình cùng làm. Hãy nhanh chóng bắt tay với những người mà qua trò chuyện, dù chỉ đôi chút, mình có thể thấu hiểu. Đó chính là cách chiến thắng. Tất nhiên cũng có những lúc bất đồng quan điểm. Nhưng dù chỉ đồng ý với nhau 1% thì cũng bắt tay. Chúng ta thường đặt kỳ vọng vào người bắt tay với mình như thể họ là niềm hy vọng của mình. Không được như vậy. Đừng kỳ vọng, hãy tin tưởng. Người ấy có thể đang ở đây rồi chuyển sang nơi khác, có thể nói dối, có thể sang phía đối phương, đủ tình huống có thể xảy ra mà. Khi đó, điều quan trọng là thấu hiểu rằng “Người ấy đang trải qua một giai đoạn như vậy”, và tin tưởng với suy nghĩ “Biết đâu một ngày nào đó họ sẽ quay lại”. Vì vậy, tôi nghĩ vũ khí của người yếu thế là lời nói dối. Tôi nghĩ họ phản bội khi lâm vào khó khăn. Tôi nghĩ không nên thất vọng vì những chuyện như thế. Vì vậy, đừng kỳ vọng, hãy nắm tay nhau. Không như thế thì không làm được đâu. Ngay trong xã hội dòng chính cũng có từng người, từng người đồng tình với mình dù chỉ một chút. Đừng coi những người thuộc dòng chính là một khối duy nhất. Chỉ cần trò chuyện đôi chút, sẽ có nhiều điều trong cuộc đời họ mà mình có thể thấu hiểu. Bỏ cuộc là hết. Và quên đi cũng là hết. Nghỉ ngơi cũng được, miễn là đừng quên. Tôi không nghĩ mọi chuyện sẽ được giải quyết trong thế hệ mình. Nhưng nếu làm nhiều việc khác nhau, chúng ta vẫn có thể tiến lên dù chỉ 5mm.

Nếu chọn cảnh bà thích nhất trong 〈Horumon〉, bà sẽ chọn cảnh nào?

Khó quá. Vì cảnh nào cũng thích. Tôi cũng thích cả những lúc mình yếu đuối. À, nhưng cảnh tôi nhảy thì… ngượng quá, không được đâu. Không nói được, không nói được. (Mọi người cùng cười)

Bà mong khán giả đón xem bộ phim này như thế nào, và mong bộ phim tạo ra thay đổi gì?

Dù sao đây cũng là câu chuyện về 3 thế hệ phụ nữ, nên tôi mong phụ nữ ở Hàn Quốc cũng đừng một mình gánh chịu những nỗi lo, những khó khăn đang có, mà hãy tìm kiếm sự giúp đỡ. Bạn không đơn độc, đừng một mình xoay xở như thế, hãy nhờ ai đó giúp đỡ. Tôi nghĩ những khó khăn khi làm phụ nữ không phải do mình ở Nhật hay ở Hàn Quốc mới nảy sinh. Tôi nghĩ có rất nhiều điểm giao nhau như vậy. Vì thế, tôi mong mọi người đừng tuyệt vọng. Và trước hết, 〈Horumon〉 khơi dậy rất nhiều cảm xúc khác nhau, trong đó tôi đã nghĩ rằng thật may mắn biết bao vì đã dốc sức quay bộ phim này. Một lần phim được chiếu tại Mỹ, một khán giả Mỹ đã để lại nhận xét: “Giống lịch sử của chúng tôi”. Hóa ra, lịch sử mà họ nói đến là lịch sử di cư. Những người gốc Hàn ở Mỹ xem phim của chúng tôi rồi nói rằng bộ phim giống hệt lịch sử di cư của họ, khiến tôi nghĩ “Thì ra chúng ta có thể đoàn kết với nhau”, và tôi đã rất vui.

Cuối cùng, có khoảnh khắc chiến thắng nào bà muốn chia sẻ không?

Hồi nhỏ tôi rất mạnh mẽ. Vì thế, cả bọn con trai Nhật cũng đi theo tôi. Tôi cùng bạn bè Nhật chơi trò làm người Triều Tiên. “Bây giờ bắt đầu trò chơi làm người Triều Tiên. Cậu là Park, cậu là Kim, cậu là Lee!” Chúng tôi đặt tên Triều Tiên cho nhau rồi chơi như vậy. Khi có một đứa học sinh Nhật tính tình xấu nói “Set-chan (tên gọi thân mật của Setsuko, tên Nhật của Shin Sug-ok), đặt tên Nhật cho tớ nữa”, tôi sẽ bảo “Cậu tính xấu nên cậu là người Nhật!”. (Mọi người cùng cười) Khi vào trường trung học cơ sở của Nhật, lần đầu tiên tôi được ăn suất ăn ở trường. Các bạn nữ ai cũng bỏ thừa. Tôi thật sự ngạc nhiên. Hỏi thì họ nói đủ lý do, nhưng phần lớn là vì có các bạn nam trước mặt. Thế nên tôi nhận phần sau cùng và ăn rất nhiều. Một bạn nam chia thức ăn bảo “Vì là người Triều Tiên nên ăn nhiều nhỉ”, nên lần sau đến lượt tôi chia thức ăn, tôi cho cậu ta một ít rồi bảo “Là con trai Nhật nên ăn ít nhỉ?”. Họ không nghĩ tôi sẽ phản công. Nếu bị tấn công thì tôi cũng tấn công lại. Vì vậy, tôi nghĩ điều quan trọng nhất là không nhẫn nhịn, dù chuyện nhỏ đến đâu. Những chuyện nhỏ tích tụ lại rồi lớn lên như thế thì sẽ rất khổ sở. Đừng nhẫn nhịn. Đặc biệt là phụ nữ, cứ nhịn, nhịn rồi lại nhịn, sống mà phải nhìn sắc mặt người trên, cha, chồng. Đó có thật sự là điều mình muốn làm không, cuộc đời mình tồn tại vì điều gì? Ở Nhật có một dữ liệu thú vị: khi khảo sát những người sắp qua đời xem họ có điều gì hối tiếc không, họ nói đó là “Không được sống đúng với chính mình”. Sống đúng với chính mình là điều vô cùng khó. Mình thích điều gì, mọi người đã sống mà không nghĩ đến chuyện đó. Vì vậy, phải tìm ra bản thân muốn sống như thế nào, điều gì khiến mình vui nhất. Chính trị và xã hội có lời cam kết là giúp mỗi người được sống đúng với chính mình. Dù là người thuộc nhóm thiểu số tính dục, người khuyết tật hay người cao tuổi, phải xây dựng thế nào để họ được sống đúng với chính mình. Tôi nghĩ đó chính là chính trị, kinh tế.