[Hộp nhạc của Chu A-young] Steven Spielberg và John Williams đánh dấu lần hợp tác thứ 30 với 〈Disclosure Day〉

Steven Spielberg và John Williams, bộ đôi đạo diễn - nhà soạn nhạc được xem là vĩ đại bậc nhất lịch sử điện ảnh, tái ngộ trong tác phẩm thứ 30 họ cùng thực hiện: 〈Disclosure Day〉. John Williams đã đồng hành cùng Spielberg từ bộ phim chiếu rạp đầu tay của ông, 〈The Sugarland Express〉 (1974), tới 〈Disclosure Day〉 và nhiều tác phẩm khác. Trong số đó, những bản nhạc ông sáng tạo cho 〈Jaws〉, 〈Indiana Jones〉, 〈E.T.〉, 〈Jurassic Park〉… vẫn khắc sâu trong trí nhớ công chúng tới mức khi nhắc tới phim là lập tức gợi lên giai điệu. Nhạc của John Williams luôn đóng vai trò chủ đạo, lay động cảm xúc khán giả trong phim của Spielberg và nâng cao sự thăng hoa cảm xúc. Khi Spielberg lên sân khấu vinh danh John Williams sau khi Williams nhận Giải Công Lao Trọn Đời của AFI (AFI Life Achievement Award) năm 2016, ông nói về âm nhạc của người bạn: “Không có John Williams thì chiếc xe đạp sẽ không thể bay (〈E.T.〉), chổi bay trong quidditch cũng sẽ không thể bay (〈Harry Potter〉), người mặc áo choàng đỏ cũng sẽ không thể bay (〈Superman〉). Cũng sẽ không có The Force (〈Star Wars〉), khủng long sẽ không bước đi trên Trái Đất (〈Jurassic Park〉). Chúng ta sẽ không còn thấy kỳ diệu, sẽ không khóc, sẽ không tin nữa.” Nhìn lại hành trình chung của hai nghệ sĩ, cũng là cơ hội để lần theo những giai điệu tiêu biểu nhất trong sự nghiệp Williams.

Trong 〈Jaws〉 (1975), Williams biểu đạt sự xuất hiện của con cá mập vô hình bằng một đoạn ostinato lặp lại hai nốt trong bản nhạc "Main Title (Theme From Jaws)". Spielberg từng thú nhận khi nghe motif chỉ hai nốt đó ở một đoạn nhất định ông đã nghĩ “đó là trò đùa”, nhưng cuối cùng bản nhạc này trở thành ostinato nổi tiếng nhất trong lịch sử điện ảnh. Sự kết hợp giữa bộ dây trầm và bộ đồng tạo ra âm thanh khiến cảnh máy quay dưới nước lúc con cá mập lần đầu xuất hiện hiện lên nỗi sợ nguyên thuỷ của con người đấu tranh để sinh tồn. Hai nốt hiệu quả ấy được mở rộng thành năm nốt trong 〈Close Encounters of the Third Kind〉 (1977), tạo nên một cảnh tượng kỳ ảo khi giao tiếp với người ngoài hành tinh. Ca khúc xuất hiện trong khoảnh khắc con người lần đầu liên lạc với phi thuyền mẹ, "Wild Signals", là một ví dụ điển hình cho sự phán đoán thẩm mỹ của Williams phản chiếu chủ đề mà Spielberg theo đuổi. Ông thể hiện âm nhạc con người theo tính chất tonal, trong khi âm thanh của phi thuyền mẹ là atonal; thay vì dùng synthesizer cơ khí, ông dùng tuba để thể hiện tiếng của phi thuyền, khiến thực thể bí ẩn trở thành “kẻ lạ quen thân”.

Giai điệu "Raiders March" trong loạt phim 〈Indiana Jones〉 (1981~2023) đã trở thành một chủ đề phiêu lưu mang tính biểu tượng vang vọng trong lịch sử điện ảnh. Bốn kèn trumpet cùng chơi một giai điệu tạo nên âm thanh chắc chắn hơn, khiến người ta liên tưởng đến nhịp điệu hành khúc của đội quân tiến lên, gợi nên bước chân hào hùng của người hùng. Những nốt chèn vào nhịp lệch tạo cảm giác bật nhảy, diễn tả khía cạnh hóm hỉnh của Jones (Harrison Ford) khi ông khéo léo ứng phó trong khoảnh khắc nguy hiểm. Trong phim, "Raiders March" xuất hiện khi Jones ra tay hành động và nhanh chóng được xem như chủ đề gắn liền với nhân vật, tương tự như roi và fedora của ông. Chỉ bằng một bản nhạc, Williams đã khắc hoạ tính anh hùng, sự tự tin, khiếu hài hước và cả tính nhân văn của nhân vật. 〈E.T.〉 (1982) là một ví dụ tiêu biểu cho việc nhạc phim quyết định cấu trúc hình ảnh. Spielberg đã cho Williams ghi âm trước 15 phút nhạc cho cảnh chiếc xe đạp của Elliott bay, rồi dựng cảnh theo nhịp điệu của âm nhạc. "Theme of Flight" của Williams đã kích hoạt phép màu của thang Lydian ngay khi chiếc xe bay lên trời. Williams tạo cảm giác huyền diệu cho cảnh bay bằng cách nâng nốt F lên nửa cung trong thang Lydian, một thay đổi nhỏ nhưng đủ làm nên sự kỳ diệu. Lúc đó dàn nhạc bùng nổ lên quãng cao mở, biểu đạt sự giải thoát khỏi trọng lực. Bản "Theme From Jurassic Park" trong 〈Jurassic Park〉 (1993) gợi được cảm giác kinh ngạc—cảm xúc trung tâm trong thế giới quan điện ảnh của Spielberg—tốt nhất. Bản nhạc vang lên khi con người bước vào công viên và lần đầu nhìn thấy Brachiosaurus. Tiếng kèn horn tráng lệ diễn tả niềm hạnh phúc, sự kích động và cảm giác mê hoặc kỳ diệu khi chứng kiến khủng long còn sống. Hơn nữa, motif ba nốt giản đơn nhưng mạnh mẽ của bản nhạc trở thành giai điệu đọng lại trong ký ức khán giả. Bản nhạc này xuất hiện xuyên suốt trong các phần của loạt phim ngay cả khi John Williams không trực tiếp soạn cho những phần đó.

Trong toàn bộ phim của Steven Spielberg, 〈Disclosure Day〉 đóng vai trò như một dấu chấm hết cho chuỗi câu hỏi mà ông cả đời đặt ra về những thực thể bí ẩn. Tác phẩm không chỉ gợi nhắc các phim khoa học viễn tưởng như 〈Close Encounters of the Third Kind〉, 〈Minority Report〉 (2002), 〈War of the Worlds〉 (2005) mà còn liên tưởng tới những phim thuộc đề tài phơi bày như 〈The Post〉 (2017) bởi cùng một chủ đề: phơi bày âm mưu che đậy lớn của chính quyền. Tác phẩm này tổng hợp thế giới quan của Spielberg từ nhiều bộ phim trước, và vì vậy sự cộng tác với John Williams trong nhiều thập kỷ trở nên không thể thiếu. Ở tuổi 94, Williams nhiều lần từ chối đảm nhận nhiệm vụ soạn nhạc cho phim này, nhưng cuối cùng vẫn nhận lời sau nhiều lần được Spielberg thuyết phục.

Spielberg nhận xét phần nhạc của 〈Disclosure Day〉 là "bản nhạc tiết chế nhất" trong số các tác phẩm ông thực hiện cùng Williams; nó chủ yếu nâng đỡ hình ảnh và tập trung tạo bầu không khí cho bộ phim. Toàn bộ phần hòa âm nổi bật với bộ đồng và bộ dây, vừa hùng vĩ vừa đượm buồn. Trái tim của soundtrack là ca khúc "listen…", bản nhạc thể hiện rõ nhất thông điệp của phim: “loài người cần lắng nghe lẫn nhau”. Phần mở đầu bắt đầu bằng một kèn đồng solo cô độc, vẽ ra hình ảnh một bậc thầy âm nhạc đang kêu gào về một tương lai mà loài người không nhìn thấy, không chịu nghe nhau. Bản nhạc kết thúc bằng tiếng dây trầm ấm và mượt, mang lại cảm giác vừa cô đơn vừa ẩn chứa hy vọng — một lớp kết cấu ấm áp đặc trưng của Williams. Âm nhạc trong 〈Disclosure Day〉 kết nối tiếng nói của hai huyền thoại điện ảnh đã đồng hành nửa thế kỷ lại với nhau.