[Phỏng vấn] Đạo diễn Lee Chang-dong của 'Tình yêu có thể'③: “Vầng trăng của riêng mỗi người, cũng là của tất cả mọi người; nghĩ gì trước vầng trăng không đổi ấy là phần của mỗi người”

※ Cuộc phỏng vấn đạo diễn Lee Chang-dong của 〈Tình yêu có thể〉 được tiếp nối từ phần 2.

Dù rơi vào hoàn cảnh như vậy, Mi-ok vẫn được khắc họa là một người tràn đầy sức sống. Có điều gì ông đặc biệt muốn thể hiện qua nhân vật Mi-ok không?

Mi-ok không phải một người đặc biệt. Người nhà của hàng nghìn công nhân bị sa thải hàng loạt, không nhất thiết phải là những người vợ, có lẽ phần lớn đều mang dáng vẻ như vậy. Riêng Mi-ok đã gặp chồng từ khi còn trẻ, cùng anh ấy trải qua bao chuyện để sống đến bây giờ. Cô ấy gần như bị kéo đến tận Wolmido, rồi chỉ vì câu nói “Lòng anh giống như vầng trăng tròn kia” khi ngắm trăng mà lấy anh ấy, sau đó chịu đủ mọi khổ cực. Vì người chồng mang tính gia trưởng điển hình của đàn ông Hàn Quốc, cô ấy còn bán cả nhà để trả nợ cho chồng, nên cũng không phải người bình thường. Nhưng có phải cô ấy là một người đặc biệt anh hùng không? Cũng không. Tuy nhiên, chính vì là một người như vậy nên tôi nghĩ cô ấy có thể trở thành nhân vật chính của bộ phim. Rồi cô ấy gặp người đàn ông tên Sang-woo và dao động, để cuối cùng, tại căn biệt thự ấy, trực giác mách bảo cô rằng người đứng sau vô hình, người có thể thay đổi hoàn toàn và thậm chí cướp đi cuộc sống của những người như chồng cô hay chính cô, chính là người đàn ông tên Sang-woo đó.

Nhưng đối đầu với điều ấy, tự mình chống lại bằng chính cơ thể mình, cho thấy rằng anh có thể lấy đi tất cả những gì chúng tôi có, nhưng không thể có được cơ thể tôi, tự mình thực thi quyền tự do ấy — bản thân điều đó không phải ai cũng làm được. Trong những bộ phim trước đây cũng vậy, và vốn dĩ về bản chất tôi cũng nghĩ như thế: nhân vật chính của một câu chuyện là như vậy. Đặc biệt trong thời đại chúng ta đang sống, mỗi cá nhân không tránh khỏi việc trở nên bất lực. Nhưng một cá nhân yếu thế, bất lực ấy chiến đấu để chứng minh ý nghĩa cuộc đời mình — tôi cho rằng đó là câu chuyện có ý nghĩa trong thời đại ngày nay.

Tôi có cảm giác Ye-ji không chỉ mang góc nhìn của ông mà còn cả góc nhìn của những khán giả bình thường xem bộ phim này.

Vì đạo diễn phim tài liệu cầm máy quay, mà bản thân máy quay chính là một góc nhìn, nên đây cũng là bộ phim cho thấy ánh nhìn của một người quay một người khác, một người nhìn một người khác. Nhưng khi khán giả xem phim, bên cạnh cảm nhận được góc nhìn của chiếc máy quay ấy, họ còn thấy cả góc nhìn của Cheol. Cheol đang quan sát những người lớn này. Ta không thể biết Cheol nhìn họ trong khi đã biết điều gì đó, hay nhìn mà chẳng biết gì cả. Ánh nhìn ấy mang lại một cảm giác siêu thoát nào đó. Bằng việc cho thấy góc nhìn của Cheol ngay từ đầu phim, tôi muốn khán giả cảm nhận rằng đây là một bộ phim về ánh nhìn, về điểm nhìn. Tôi cũng mong họ cảm thấy đó có thể chính là góc nhìn của khán giả. Bản chất của điện ảnh vốn là như thế, khiến người ta nhìn qua ánh mắt của một ai đó. Tôi muốn khán giả nhận thức được chính ánh nhìn của mình. Trước hết, Ye-ji là một đạo diễn phim tài liệu cầm máy quay, nhìn một ai đó và tìm cách ghi lại họ, nhưng tôi muốn người xem cảm nhận rằng chính khán giả cũng có thể ở vị trí ấy, rằng điều đó kết nối với góc nhìn của khán giả. Hình như lúc nãy tôi đã nói qua, tôi nghĩ Cho Yeo-jeong là người phù hợp ở điểm đó.

Trong phim có sử dụng những cảnh từ phim tài liệu của đạo diễn Seo Se-jin. Vì sao ông lại sử dụng những cảnh ấy?

Không phải vì có mối quen biết nào. Nếu Ye-ji làm phim, hẳn cô ấy sẽ tìm kiếm nhiều tư liệu hình ảnh nhất có thể. Chúng tôi cũng nghĩ mình phải đưa vào những tư liệu hình ảnh của thời điểm đó, và vì bộ phim kết hợp hình thức phim tài liệu với phim truyện, mục tiêu trước hết là truyền tải những điều ấy đến khán giả nhiều nhất có thể, nên chúng tôi đã sử dụng những cảnh đó.

Nhiều người tò mò về việc diễn viên Jo Yu-ri được tuyển vào phim như thế nào. Cảnh ở phòng karaoke cũng rất ấn tượng, ông có thể chia sẻ câu chuyện hậu trường nào không?

Jo Yu-ri đã tham gia thử vai. Không phải chúng tôi chủ động liên lạc để mời cô ấy. Chúng tôi tổ chức thử vai công khai để tìm người đóng Mi-ok lúc nhỏ. Yu-ri tuy xuất thân là thần tượng và là diễn viên rất nổi tiếng, nhưng lại có tinh thần rất cởi mở. Đó là buổi thử vai còn chưa công bố sẽ đóng nhân vật nào, nhưng cô ấy đến với suy nghĩ đương nhiên mình phải tham gia thử vai và được lựa chọn. Nếu xét từng đường nét thì (Jeon Do-yeon và Jo Yu-ri) chẳng có điểm nào giống nhau, nhưng không hiểu sao lại mang đến cảm giác giống nhau. Tôi cảm nhận được ở cô ấy hình ảnh Mi-ok trước khi bị sóng gió cuộc đời vùi dập, hình ảnh vẫn mang bản tính vốn có của Mi-ok. Điều quan trọng trong cảnh karaoke là tôi muốn truyền tải được những cảm xúc tinh tế khi Mi-ok hát, nhưng về mặt kỹ thuật, vấn đề lại là việc Jo In-sung thổi clarinet. Jo In-sung thậm chí còn không biết mình phải thổi clarinet. Vì thế cậu ấy đã luyện clarinet rất nhiều. Không dễ chút nào. Những ai biết hẳn sẽ hiểu, nhạc cụ hơi có lẽ chỉ riêng việc phát ra tiếng đã khó rồi. In-sung đã thực sự rất chăm chỉ, mà bản thân nhân vật Sang-woo lại phải biết mọi thứ, làm gì cũng phải giỏi. Giống Steve Jobs vậy. (Mọi người cùng cười) Thậm chí nướng thịt cũng phải giỏi, tiếng Anh cũng phải giỏi. In-sung đã rất vất vả để làm được những điều ấy.

Đây là một bộ phim dành cho rạp chiếu, nhưng sau một thời gian dài lênh đênh, cuối cùng lại được sản xuất và phát hành thông qua Netflix. Với ông, quá trình đấu tranh ấy là khoảng thời gian như thế nào?

Tôi có đấu tranh đâu. (Cười) Netflix ngay từ đầu đã đọc kịch bản và muốn thực hiện. Chúng tôi muốn làm phim chiếu rạp nên như mọi lần, đã tìm kiếm đầu tư cả trong lẫn ngoài nước, nhưng ở trong nước thì khó. Đó là đầu năm ngoái, tình hình điện ảnh Hàn Quốc khi ấy rất tệ. Netflix vẫn chờ, nên khi không tìm được đầu tư, chúng tôi đã hợp tác với họ. Khi đó, họ đã hứa miệng rằng phim sẽ được chiếu rạp. Tôi không đặt ra điều kiện, nên nếu họ không giữ lời thì cũng đành vậy thôi. (Cười) Nhưng dù tôi không biết hết tình hình nội bộ để nói, Netflix cũng đã thử một điều gì đó mới. Khi sức ảnh hưởng của Netflix lớn hơn, cần phải tạo ra một cấu trúc cộng sinh nào đó giữa phát trực tuyến và phim chiếu rạp. Điều này từng được thử ở Mỹ, nhưng ít nhất tại Hàn Quốc thì đây là lần đầu tiên. Vì thế có lẽ họ đã thử theo cách này. Trong quá trình đó, chẳng hạn, chúng tôi không thể phát hành ở quá nhiều rạp. Vì như vậy sẽ đe dọa việc phát hành các phim chiếu rạp hiện có. Bởi vậy, phim chỉ được chiếu rạp ở quy mô tối thiểu, và hôm nay cuối cùng đã được phát hành.

Liệu việc không nhận được đầu tư trong nước có phải do cách tác phẩm mô tả vấn đề sa thải hàng loạt không?

Tôi tin là không phải vậy. Đây đâu phải kịch bản khiến người ta nghĩ rằng cứ làm thành phim là chắc chắn sẽ thắng lớn. Và chúng tôi đã đi gần đến giai đoạn cuối cùng (trước khi việc sản xuất được chốt), nhưng tình hình lúc đó quá tệ. Gần như không có phim Hàn Quốc nào bước vào (sản xuất). Dù vậy, nếu họ nghĩ “Phim này chắc chắn thắng lớn” thì hẳn đã đầu tư rồi, đúng không? (Cười) Đây không phải một kịch bản như thế.

Ông đã đưa hình ảnh mặt trăng vào cuối phim, rất đẹp. Trong 〈Tình yêu có thể〉, mặt trăng mang ý nghĩa gì?

Đẹp sao? Tôi đã cố hết sức để quay sao cho nó không đẹp đấy. (Cười) Bởi chỉ cần quay vầng trăng tròn này tương đối ổn thôi là nó đã trở nên đẹp và giàu kịch tính rồi. Vì thế rất khó. Khó ở chỗ đưa nó lên màn ảnh sao cho có cảm giác đó là vầng trăng chúng ta vẫn thường thấy trong đời sống hằng ngày. Hơn nữa, vì phải có quầng trăng nên cũng cần có mây. Tôi mong đó là một vầng trăng rất đỗi bình thường, nhưng vẫn khiến người ta cảm nhận được điều gì đó. Tôi nghĩ có lẽ mỗi khán giả khi xem đều có thể tự cảm nhận ý nghĩa của nó. Không hẳn là tôi giấu vào đó một ý nghĩa nào, mà Ho-seok đã nói rồi đấy. Đến Wolmido, vì chẳng có gì để xem nên anh ấy ngước nhìn trăng và buông một câu: ‘Em có biết lòng anh thế nào không, giống như vầng trăng kia vậy’. Nhìn theo một cách thì đó là câu nói có phần ngô nghê, nhìn theo cách khác lại là sự bày tỏ một tấm lòng trong sáng, nhưng với Mi-ok, cô ấy lấy chồng vì vầng trăng đó. Thế nhưng suốt thời gian qua, liệu cô ấy đã có lần nào ngắm trăng cho thật trọn vẹn chưa? Cũng như tất cả chúng ta thôi. Thậm chí còn chẳng nhìn thấy rõ. Nhưng cuối cùng, sau khi trải qua tất cả những điều ấy và trở về, họ lại cùng ngắm trăng trên chiếc chõng. Hóa ra trăng vẫn còn đó. Và vầng trăng ấy đối với hai chúng tôi hay đối với đôi vợ chồng giàu có khủng khiếp kia cũng đều như nhau. Theo một nghĩa nào đó, mặt trăng rất công bằng. Và ai cũng phải nhìn trăng. Phải nhìn thì mới biết trăng ở đó. Còn cảm nhận điều gì trước vầng trăng ấy thì hoàn toàn tùy ở mỗi người. Có lẽ mỗi khán giả xem bộ phim này cũng sẽ cảm nhận khác nhau. Dù là ai, hẳn cũng có ít nhất một ký ức về trăng. Dù lớn hay nhỏ. Đó là vầng trăng của riêng mỗi người, cũng là vầng trăng của tất cả mọi người. Dẫu thế giới đã trở nên như thế này, cuộc sống của chúng ta bị chia cắt, lao động ra sao đó, bản ngã bị đánh mất, thì trăng vẫn sẽ là vầng trăng ấy. Vì vậy, trước vầng trăng vẫn không hề đổi thay, nên cảm nhận điều gì, nên nghĩ điều gì, có lẽ là phần của mỗi chúng ta.