[Tủ đồ của Joo Sung-cheol] Boro-boromi! Món đồ đau lòng nhất của Châu Tinh Trì: ‘Đại thoại Tây du: Nguyệt quang bảo hạp’

Chào mừng đến với thế giới Tinh Trì. Nếu gần đây bạn xem 〈Tuyệt đỉnh Kung Fu〉 (2004), phim vừa được tái phát hành, rồi say mê thế giới của Châu Tinh Trì, tác phẩm tiếp theo tôi muốn giới thiệu chính là hai bộ phim năm 1995 mà các fan cuồng nhiệt của ông gọi chung là 〈Đại thoại Tây du〉: 〈Đại thoại Tây du: Nguyệt quang bảo hạp〉 (sau đây gọi là 〈Nguyệt quang bảo hạp〉) và 〈Đại thoại Tây du: Tiên lý kỳ duyên〉 (sau đây gọi là 〈Tiên lý kỳ duyên〉). Đây vừa là tác phẩm kết tinh tham vọng của đạo diễn Lưu Trấn Vĩ, người đưa Châu Tinh Trì thành sao với 〈Thần bài〉 (1990), vừa là bộ phim tiêu biểu cho phong cách hài bất biến của Châu Tinh Trì. Có thể chia phim của Châu Tinh Trì thành phim hiện đại như 〈Thần bài〉, 〈Tình thánh〉, 〈Đỗ học uy long〉, 〈Đặc cảnh 007〉, 〈Vua hài kịch〉 và phim cổ trang như 〈Quan huyện 9 tuổi〉, 〈Lộc Đỉnh Ký〉, 〈Võ trạng nguyên Tô Khất Nhi〉, 〈Đường Bá Hổ điểm Thu Hương〉, 〈Quan cửu phẩm chi ma quan〉. Nếu vậy, 〈Đại thoại Tây du〉 là tác phẩm tiêu biểu cho dòng phim cổ trang của ông, đồng thời là một melodrama xúc động bậc nhất, bên cạnh 〈Vua hài kịch〉 (1999).

​

‘Nguyệt quang bảo hạp’ (月光寶盒) có nghĩa là ‘chiếc hộp báu dưới ánh trăng’. Xét theo tựa tiếng Anh của phim, 〈Chinese Odyssey Part One: Pandora’s Box〉, tên phim còn hàm ý ‘Chiếc hộp Pandora’; trong phim, đó là ‘chiếc hộp phép thuật có thể đưa thời gian quay ngược’. Trong 〈Nguyệt quang bảo hạp〉, Tôn Ngộ Không (Châu Tinh Trì), bị Quan Thế Âm trừng phạt, tái sinh sau 500 năm thành Chí Tôn Bảo, thủ lĩnh một nhóm cướp núi ở núi Ngũ Hành. Sở dĩ bị trừng phạt là vì hắn không chịu đi thỉnh kinh cùng Đường Tam Tạng (La Gia Anh), lại bị lời dụ dỗ của Ngưu Ma Vương rằng ăn thịt Đường Tam Tạng sẽ trường sinh bất lão làm cho mê muội, nên định giết ông. Một ngày nọ, hai yêu quái Xuân Tam Thập Nương (Nam Kết Anh) và Bạch Tinh Tinh (Mạc Văn Úy), đang truy tìm Đường Tam Tạng, xuất hiện. Chí Tôn Bảo đầu thai làm người nên chẳng nhớ gì, nhưng hóa ra 500 năm trước, khi còn là Tôn Ngộ Không, hắn từng yêu Bạch Tinh Tinh.

Bạch Tinh Tinh gặp lại hắn, nhưng trong lòng căm ghét Tôn Ngộ Không đến tận xương tủy vì đã bỏ rơi mình. Sau đó, Ngưu Ma Vương cũng xuất hiện, cuộc chiến giữa các yêu quái nổ ra; giữa những biến cố ấy, Chí Tôn Bảo và Bạch Tinh Tinh lại yêu nhau. Phó thủ lĩnh Lý Đương Gia (Ngô Mạnh Đạt) cũng vô tình (!) phải lòng Xuân Tam Thập Nương và có con với nàng. Trải qua bao chuyện, Chí Tôn Bảo biết mình chính là Tôn Ngộ Không, bèn tìm ‘Nguyệt quang bảo hạp’, vật có thể giúp du hành thời gian, để cứu Bạch Tinh Tinh đang đứng bên bờ tự sát. Thế nhưng sau nhiều lần thử, hắn lại quay về 500 năm trước và gặp Tử Hà (Chu Ân), Đại tiên Bàn Tơ, cũng là sư phụ của Bạch Tinh Tinh.

​

Câu chuyện đầu tiên, 〈Nguyệt quang bảo hạp〉, giống như màn khởi động cho nỗi đau tình yêu lay động lòng người trong 〈Tiên lý kỳ duyên〉. Vì vậy, những cảnh phim gợi nhớ đến các màn nhại quen thuộc trong những bộ phim khác của Châu Tinh Trì cứ lần lượt xuất hiện. Nếu 〈Đại thoại Tây du〉 tự thân đã là một màn nhại 〈Đông Tà Tây Độc〉 (1994) của đạo diễn Vương Gia Vệ, thì hình ảnh đám cướp đội mũ cũ, mặc quần áo rách rưới, nằm rạp nhìn người qua lại phía bên kia cồn cát ngay từ cảnh đầu phim rõ ràng gợi nhớ Âu Dương Phong (Trương Quốc Vinh) và Hồng Thất (Trương Học Hữu) trong 〈Đông Tà Tây Độc〉. Mộ Dung Yến (Lâm Thanh Hà) đóng hai vai, tìm đến Âu Dương Phong nhờ giết Hoàng Dược Sư (Lương Gia Huy), vì cho rằng ông ta đã bỏ rơi em gái mình để chạy theo một phụ nữ khác; nhân vật này cũng khiến ta liên tưởng đến Xuân Tam Thập Nương và Bạch Tinh Tinh. Khung cảnh sóng biển mà Chí Tôn Bảo thỉnh thoảng thấy trong mơ cũng giống 〈Đông Tà Tây Độc〉. Có thể nói, 〈Nguyệt quang bảo hạp〉 lôi kéo 〈Đông Tà Tây Độc〉 vào phim một cách đầy chủ ý. Những chi tiết này được cho phép bởi Vương Gia Vệ và Lưu Trấn Vĩ vốn là bạn thân, từng cùng viết kịch bản khi còn vô danh.

​

​

Lưu Trấn Vĩ cũng xuất hiện với vai khách mời. Trong phim, ông hóa thành một chùm nho rồi xuất hiện dưới hình dạng Bồ Đề Lão Tổ, một pháp sư trừ tà vóc người cao lớn nhưng thực ra chẳng giúp ích được bao nhiêu. Trước đó, quá trình quay 〈Đông Tà Tây Độc〉 kéo dài vô hạn, nhờ vậy dàn diễn viên gần như được giữ nguyên để đóng 〈Đông Thành Tây Tựu〉 (1993) của đạo diễn Lưu Trấn Vĩ. 〈Đông Thành Tây Tựu〉 tuyệt nhiên không phải một bộ phim nhại rẻ tiền được làm bằng cách kéo diễn viên của bạn mình sang. Trên thực tế, chính bộ phim này đã cứu vãn kinh phí để hoàn tất quá trình quay 〈Đông Tà Tây Độc〉, vốn đứng trước nguy cơ đổ bể. Còn kinh phí hậu kỳ của 〈Đông Tà Tây Độc〉, bộ phim cuối cùng cũng quay xong sau bao gian nan, được thu xếp nhờ 〈Trùng Khánh Sâm Lâm〉 (1994), tác phẩm Vương Gia Vệ cuống cuồng hoàn thành trong một tháng. Vì thế, 〈Đông Tà Tây Độc〉 khởi đầu là phim đầu tiên của hãng Jet Tone Films do Vương Gia Vệ thành lập, nhưng lại trở thành phim thứ hai, sau 〈Trùng Khánh Sâm Lâm〉.

​

Câu thoại được các fan 〈Đại thoại Tây du〉 yêu thích nhất là câu thần chú “Boro-boromi!”, Châu Tinh Trì hét lên dưới ánh trăng, tay cầm Nguyệt quang bảo hạp. Người ta nói rằng đó là cách nhại đáng yêu cách phát âm tiếng Quảng Đông của ‘Bát Nhã Ba La Mật’ (般若波羅蜜), từ tiếng Phạn; dù sao, câu này cũng chứa đựng ý nghĩa Phật giáo: ‘vượt qua khổ đau nhờ trí tuệ’. Trong Phật giáo, Bát Nhã (trí tuệ) được giảng giải là Ba La Mật tối thượng (những phẩm hạnh Bồ Tát cần thực hành trên con đường thành Phật), đồng thời là con đường cao nhất dẫn đến Niết Bàn. Nói cách khác, đó là trí tuệ giác ngộ giúp nhận ra chân lý khi Bồ Tát tu hành để đạt đến bờ bên kia của Niết Bàn. Dĩ nhiên, không phải tôi không biết ‘sự thật’ này, nhưng các fan Châu Tinh Trì dành một tình cảm đặc biệt cho câu ‘Boro-boromi’, vốn là phụ đề của loạt phim 〈Tây Du Ký〉 từng phát hành trên băng VHS từ nhiều năm trước.

​

Nghe nói, một số người hâm mộ từng gửi thư phản đối đến đơn vị phát hành video, yêu cầu đổi ‘Boro-boromi’ thành ‘Bát Nhã Ba La Mật’ cho chính xác, với lý do bản dịch phải luôn sát với nguyên bản. Thế nhưng, ‘Boro-boromi’ cũng chẳng khác cách phát âm thật là bao. Hơn nữa, trong 〈Tiên lý kỳ duyên〉, khi thân thể Trư Bát Giới (Ngô Mạnh Đạt) và tiên nữ Tử Hà (Chu Ân) bị tráo đổi bằng phép Biến hình hoán ảnh đại pháp, rồi em gái Ngưu Ma Vương và Sa Tăng cũng đổi thân xác cho nhau, Châu Tinh Trì định hôn Ngô Mạnh Đạt nhưng cuối cùng lại buồn nôn. Trong bộ phim đầy những nụ hôn như thế, câu thần chú ‘Boro-boromi’ quả là hợp đến lạ.

​

​

Không rõ người dịch khi ấy là ai, nhưng tôi nghĩ đây là một bản dịch dí dỏm, chỉ có thể ra đời bởi người dịch vốn là fan Châu Tinh Trì. Với những fan phim Hồng Kông lâu năm, gọi Châu Nhuận Phát là Chow Yun-fat thì tự dưng nhớ đến tiếng cười của Choi Bul-am; gọi Trương Quốc Vinh là Cheung Kwok-wing lại khiến ta thấy buồn cười, như thể ngày 1 tháng 4 nhất định phải đến Seooreung. Vì vậy, tôi thấy khán giả có phần quá khắt khe. Nếu trong truyện tranh 「Slam Dunk」, thay vì gọi là ‘Kang Baek-ho’, nhân vật Sakuragi Hanamichi được gọi nguyên tên Nhật và nói “Tay trái chỉ hỗ trợ thôi”, hẳn ta sẽ thấy cả tay phải cũng nên góp sức. Còn nếu trường Bắc Sơn được gọi đúng theo nguyên tác là trường Shohoku, có khi ta lại cảm thấy ngôi trường mình từng học đã bị sáp nhập rồi biến mất. Nếu một ngày nào đó 〈Nguyệt quang bảo hạp〉 và 〈Tiên lý kỳ duyên〉 cũng được tái phát hành như 〈Tuyệt đỉnh Kung Fu〉, tôi hy vọng Châu Tinh Trì sẽ cầm Nguyệt quang bảo hạp và hét lên ‘Boro-boromi’, giống như xóm Chuồng Heo trong 〈Tuyệt đỉnh Kung Fu〉 đã lấy lại tên Chử Long Thành.

​