[Tủ đồ của Joo Sung-cheol] Điệu mambo vẫn mê hoặc trong ‘A Phi Chính Truyện’ bản tái phát hành 4K: Trương Quốc Vinh và những tấm gương

Rốt cuộc anh đã nhìn thấy điều gì? Trong 〈A Phi Chính Truyện〉 vừa được tái phát hành với chất lượng 4K, hình ảnh cứ mãi ám ảnh tôi là cảnh A Phi (Trương Quốc Vinh) nhìn vào gương. Thật ra, cảnh mở đầu cũng vậy: “Cô có muốn cùng tôi xem đồng hồ một phút không? Ngày 16 tháng 4 năm 1960, lúc 3 giờ chiều, chúng ta đã ở bên nhau một phút.” A Phi ghé khuôn mặt điển trai sát lại và nói thế. Rồi anh nhìn chằm chằm Tô Lệ Trân (Trương Mạn Ngọc), và cuộc gặp gỡ của hai người bắt đầu. Vài ngày trước khi buông lời thoại mang tính biểu tượng ấy, trong lần đầu gặp Tô Lệ Trân, A Phi thậm chí còn không nhìn mặt cô mà nói: “Tối nay chúng ta sẽ gặp nhau trong mơ.” Hôm sau, khi cô bảo “Tôi không gặp anh trong mơ”, A Phi đáp ngay bằng câu nói tuyệt vời: “Tất nhiên rồi, cô bận nghĩ về tôi nên đâu ngủ được.”

​

Trên đời có được mấy diễn viên nói những câu sến súa đến thế một cách tự nhiên? Có lẽ chỉ khi được thốt ra từ gương mặt của Trương Quốc Vinh, câu thoại ấy mới có sức sống. Sau đó, Trương Quốc Vinh chỉ để lại câu “Hẹn gặp lại” rồi mỗi ngày đều xuất hiện vào lúc 3 giờ chiều, lại biến mất; cứ thế lặp lại đến ba lần. Anh còn buông những câu tán tỉnh như “Hôm nay trông cô hơi khác nhé? Sao tai đỏ thế?”. Tô Lệ Trân hỏi rốt cuộc anh muốn gì, anh chỉ cười toe toét rồi đáp: “Tôi chỉ muốn làm quen với cô thôi.” Hình tượng tay chơi hay Casanova đặc trưng mà đạo diễn Vương Gia Vệ khai thác từ văn học Latin, thứ ông đắm mình vào thời ấy, chính là như vậy.

​

​

Cảnh A Phi lần đầu gặp người phụ nữ khác của mình trong 〈A Phi Chính Truyện〉, mẹ kế (Phan Địch Hoa), là lúc anh cõng bà đang say rượu vào phòng rồi đặt xuống giường. Thậm chí bà còn ợ, còn A Phi lau chất nôn bên miệng bà. Nhìn vẻ mặt cáu kỉnh như thể muốn nói “Thật hết chịu nổi”, tôi thấy nhói lòng. Thật ra, trong 〈A Phi Chính Truyện〉, sự vắng mặt của người mẹ chính là lời giải thích cho mọi hành vi kỳ quặc của A Phi. Một ngày nọ, khi anh lớn lên mà chẳng gặp khó khăn gì, người mẹ mà anh chưa từng nghi ngờ suốt đời thú nhận rằng bà không phải mẹ ruột, rồi kể cho anh về mẹ ruột của mình. “Ngày bước ra khỏi bệnh viện, tôi cảm thấy tự do. Tôi không còn phải chịu đói nữa. Vì mỗi tháng tôi sẽ nhận 50 đô la Mỹ cho đến khi đứa trẻ tròn 18 tuổi.” Vì lý do nào đó, mẹ ruột đã giao A Phi cho mẹ kế ngay sau khi sinh anh. Bà vui vẻ chấp nhận điều kiện mỗi tháng đều đặn gửi tiền. Có lẽ vì nghĩ mình cuối cùng cũng có thể từ bỏ cuộc sống ở khu ăn chơi trác táng.

​

Nhưng mẹ kế và A Phi chỉ luôn cãi vã, làm tổn thương cảm xúc của nhau, trong khi lại sợ phải thực sự chia lìa. Mẹ kế cần một người con trai “đáng ghét nhưng đáng tin” để đánh cho một trận những gã đàn ông tiếp cận bà với ý đồ khác. A Phi cũng nói sẽ rời Hong Kong để tìm mẹ ruột, nhưng thực ra cả đời anh chưa từng tự tay lo liệu việc gì hay sống xa nhà. Họ là những người ghét nhau nhất trên đời, nhưng đồng thời cũng là những người không thể thiếu nhau nhất. Dù chẳng biết khi nào con trai sẽ ra đi, mẹ kế vẫn hỏi: “Sau này mẹ già, con sẽ chăm sóc mẹ chứ? Con làm được gì nào?” Còn con trai đáp: “Không được thì cùng chết là xong. Chẳng phải mẹ vẫn luôn muốn thế sao!”—nhưng chẳng thể dễ dàng mở lời chia tay.

​

Ngày 12 tháng 4 năm 1961, A Phi cuối cùng cũng đến nhà mẹ ruột ở Philippines, nhưng bà nhất quyết không gặp anh. “Người giúp việc bảo không có ai ở nhà, nhưng lúc rời khỏi nhà, tôi cảm nhận được ánh mắt của ai đó đang dõi theo mình từ phía sau. Tôi sẽ không bao giờ đến đây nữa. Tôi chỉ muốn được nhìn mặt mẹ ruột dù chỉ một lần, nhưng nếu bà cũng không muốn điều đó, tôi sẽ không cho bà cơ hội nhìn thấy mặt tôi nữa.” Nói rồi anh dứt khoát rời khỏi dinh thự. Trong cảnh ấy, bóng lưng A Phi dần hiện ra qua cú máy steadicam quay chậm. Vương Gia Vệ kể: “Tôi muốn tạo cảm giác về một con chim muốn bay nhưng đã kiệt sức.” Điều thú vị là lúc đó Vương Gia Vệ rốt cuộc vẫn cho khán giả thấy mặt mẹ ruột của A Phi. Có lẽ bà từng là một phụ nữ Philippines làm việc trong khu ăn chơi ở Hong Kong, rồi bỏ con trai lại khi rời Hong Kong. Lý do không hề được tiết lộ, nhưng dù sao, chính khoảnh khắc ấy cho chúng ta biết A Phi trong 〈A Phi Chính Truyện〉 là người “lai”. Có lẽ đó là hình ảnh Hong Kong trong mắt Vương Gia Vệ.

​

Người chợt hiện lên trong đầu tôi có lẽ là “gã trai bao” trẻ tuổi hơn mẹ kế, người bị A Phi đánh nhừ tử ở đầu phim. Thực ra, có vẻ hắn tiếp cận mẹ kế vì tiền. A Phi nổi giận, dùng búa đe dọa hắn rồi gầm lên: “Trông tôi dễ bắt nạt lắm sao? Gì cơ? Nói to lên! To hơn nữa! Đừng bao giờ gặp mẹ tôi nữa!” Cuối cùng, anh đập vỡ bồn rửa mặt bằng búa. Có vẻ hắn cũng là người lai; hẳn A Phi ghét và xấu hổ vô cùng khi mẹ mình lại qua lại với một gã trai bao lai như thế. Mẹ anh nổi giận: “Con đã bao giờ làm mẹ hạnh phúc chưa? Dù anh ta là trai bao, anh ta vẫn khiến mẹ hạnh phúc!” Rốt cuộc, người mà A Phi muốn dùng búa đánh chết chính là bản thân mình. A Phi, người chẳng làm ăn kiếm sống gì, có thể một ngày nào đó cũng sống chẳng khác gì gã trai bao lai kia. Anh nhìn thấy nơi hắn tương lai mà mình muốn phủ nhận bằng cả cơ thể. Rồi anh nhìn vào gương và chải ngược tóc. Đó không phải mình! Thà chết còn hơn sống như thế!

​

Xem lại cảnh điệu mambo nổi tiếng trong 〈A Phi Chính Truyện〉, ta sẽ chú ý đến chiếc gương chứ không phải bản thân điệu nhảy. Số phận thiếu hụt từ khi sinh ra của nhân vật A Phi được xoa dịu bằng tính tự luyến của anh. Có phải anh nghĩ: “Tất cả là vì tôi quá tuyệt vời” không? Đang nhìn gương, anh chợt bắt đầu nhảy. Rồi anh xoay một vòng trở lại trước gương, và điệu nhảy kết thúc. Lý do 〈A Phi Chính Truyện〉, vốn ban đầu được chia thành phần một do Trương Quốc Vinh đóng chính và phần hai do Lương Triều Vỹ đóng chính, rốt cuộc chỉ hoàn thành phần một, nằm ở đó (tuy nhiên, do điều khoản hợp đồng bắt buộc phải có thời lượng của Lương Triều Vỹ, cảnh cuối hiện nay được dựng thành cảnh anh lặng lẽ chuẩn bị ra ngoài).

​

Cảnh điệu mambo tưởng như chẳng liên quan gì đến mạch truyện lại hiện diện đầy mê hoặc. Trương Quốc Vinh say đắm hình ảnh mình trong gương, còn đạo diễn Vương Gia Vệ cũng bị anh cuốn hút. Mặt khác, cảnh ấy mang cảm giác như một ảo ảnh. Giống như con chim không có chân đáp xuống mặt đất rồi chết đi, ta có cảm giác Trương Quốc Vinh trong gương chốc lát bước ra thế giới, rồi lại quay vào trong gương. Nghĩ lại, có lẽ chẳng diễn viên nào có nhiều cảnh soi gương trong phim như Trương Quốc Vinh. Có thể vô số cảnh gương ấy là lời tự bạch của biết bao đạo diễn điện ảnh bị anh mê hoặc. Cuối cùng, nhân dịp kỷ niệm 70 năm ngày sinh của Trương Quốc Vinh trong năm nay, tôi đã tập hợp riêng những hình ảnh anh đứng trước gương.

​

​

​